Package of Practices (As per ICAR recommendations)
Gujarat-10 (G-10)
Black-seeded sesame variety
Warm climate with dry weather during crop growth
Sensitive to waterlogging and frost
Ideal temperature: 25–35°C
Well-drained sandy loam to loam soils
Performs well in medium black soils
Soil pH range: 5.5 to 8.0
Avoid heavy clay and waterlogged soils
Kharif (main season)
Can also be grown under summer conditions with assured irrigation
One deep ploughing followed by 2–3 harrowings
Field should be leveled and free from weeds
Proper drainage arrangements are essential
About 3 kg seed per acre
Treat seed with Thiram or Carbendazim @ 2 g/kg seed
For biological treatment, use Trichoderma viride @ 4 g/kg seed
For insect protection, seed treatment with Imidacloprid @ 5 ml/kg seed may be done
Line sowing is recommended for better crop management
Sowing depth: 2–3 cm
Thin seedlings 10–15 days after emergence to maintain proper plant stand
Row to row: 30 cm
Plant to plant: 10–15 cm
Apply Farmyard Manure (FYM) @ 4–5 tons/ha at land preparation
Apply recommended dose of Nitrogen and Phosphorus as basal
Split application of nitrogen is beneficial under irrigated conditions
Mostly rainfed during Kharif
Provide light irrigation during:
Branching stage
Flowering stage
Capsule formation stage
Avoid excess irrigation and water stagnation
First weeding and thinning at 15–20 days after sowing
Second weeding at 30–35 days after sowing
Use of Pendimethalin (pre-emergence) can help in weed control
Light hoeing improves aeration and root development
Maintain clean cultivation during early crop stages
Major Diseases
Powdery mildew
Alternaria leaf spot
Control Measures
Spray Wettable sulphur @ 2 g/litre of water for powdery mildew
Spray Mancozeb @ 2.5 g/litre for leaf spot diseases
Major Pests
Leaf roller
Capsule borer
Gall fly
Control Measures
Spray Neem-based insecticides as preventive measure
If severe, use recommended insecticides as per ICAR guidelines
Black seeds
Profusely branched plants
Single alternate capsule
Flowers are pinkish-white in colour
High oil content (approximately 48–52%)
Suitable for Kharif season
Resistant to powdery mildew
Good seed quality
फसल की उन्नत कृषि पद्धतियाँ (ICAR के अनुसार)
गुजरात-10 (G-10)
काले दाने वाली तिल की किस्म
गर्म एवं शुष्क जलवायु उपयुक्त
अधिक नमी व जलभराव से नुकसान
पाले के प्रति संवेदनशील
25–35°C तापमान अनुकूल
अच्छी जल निकास वाली बलुई दोमट से दोमट मिट्टी
मध्यम काली मिट्टी में भी उपयुक्त
भूमि का pH: 5.5 से 8.0
भारी व जलभराव वाली मिट्टी से बचें
खरीफ
सिंचाई सुविधा होने पर ग्रीष्मकाल में भी बोई जा सकती है
एक गहरी जुताई तथा 2–3 बार हैरो चलाएँ
खेत को समतल एवं खरपतवार रहित रखें
जल निकास की उचित व्यवस्था आवश्यक
लगभग 3 किलोग्राम प्रति एकड़
फफूंदनाशक उपचार:
थिरम या कार्बेन्डाजिम @ 2 ग्राम/किग्रा बीज
जैविक उपचार:
ट्राइकोडर्मा विरिडी @ 4 ग्राम/किग्रा बीज
कीट सुरक्षा हेतु:
इमिडाक्लोप्रिड @ 5 मि.ली./किग्रा बीज
कतारों में बुवाई उपयुक्त
बुवाई की गहराई: 2–3 सेमी
अंकुरण के 10–15 दिन बाद छंटाई करें
कतार से कतार: 30 सेमी
पौधे से पौधे: 10–15 सेमी
खेत की तैयारी के समय 4–5 टन गोबर की खाद/हेक्टेयर
नाइट्रोजन एवं फॉस्फोरस की अनुशंसित मात्रा आधार खाद के रूप में
सिंचित अवस्था में नाइट्रोजन को विभाजित मात्रा में दें
खरीफ में मुख्यतः वर्षा आधारित
आवश्यकता होने पर हल्की सिंचाई:
शाखा निकलने की अवस्था
फूल आने की अवस्था
कैप्सूल बनने की अवस्था
अधिक सिंचाई व जलभराव से बचें
पहली निराई-गुड़ाई: 15–20 दिन बाद
दूसरी निराई-गुड़ाई: 30–35 दिन बाद
पूर्व-अंकुरण अवस्था में पेंडीमेथालिन का प्रयोग लाभकारी
हल्की गुड़ाई से मिट्टी में वायु संचार बेहतर होता है
प्रारंभिक अवस्था में खेत को साफ रखें
मुख्य रोग
चूर्णिल फफूंदी
अल्टरनेरिया पत्ती धब्बा
नियंत्रण
चूर्णिल फफूंदी हेतु:
वेटेबल सल्फर @ 2 ग्राम/लीटर पानी
पत्ती धब्बा रोग हेतु:
मैनकोजेब @ 2.5 ग्राम/लीटर पानी
मुख्य कीट
पत्ती लपेटक
कैप्सूल छेदक
गॉल मक्खी
नियंत्रण
प्रारंभिक अवस्था में नीम आधारित कीटनाशक
प्रकोप अधिक होने पर अनुशंसित कीटनाशक का प्रयोग
काले रंग के बीज
अधिक शाखायुक्त पौधे
एकल वैकल्पिक कैप्सूल
फूलों का रंग गुलाबी-सफेद
तेल की मात्रा अधिक
चूर्णिल फफूंदी के प्रति सहनशील
खरीफ मौसम के लिए उपयुक्त
उत्तम बीज गुणवत्ता
लागवड पद्धती (ICAR शिफारसीनुसार)
गुजरात–10 (G-10)
काळ्या दाण्यांचा तीळ वाण
उष्ण व कोरडे हवामान अनुकूल
पाणी साचल्यास व जास्त आर्द्रतेमुळे नुकसान
थंडी व गारठ्यास संवेदनशील
25 ते 35°C तापमान योग्य
चांगल्या निचऱ्याची वालुकामय ते मध्यम दोमट माती
मध्यम काळ्या जमिनीतही योग्य
मातीचा pH: 5.5 ते 8.0
जड व पाणी साचणारी माती टाळावी
खरीप
सिंचनाची सोय असल्यास उन्हाळी हंगामातही लागवड शक्य
एक खोल नांगरणी व त्यानंतर 2–3 कुळवाच्या पाळ्या
शेत समतल व तणमुक्त ठेवावे
पाण्याचा योग्य निचरा होईल याची व्यवस्था करावी
सुमारे 3 किलो प्रति एकर
बुरशीनाशक उपचार:
थायरम किंवा कार्बेन्डाझीम @ 2 ग्रॅम/किलो बियाणे
जैविक उपचार:
ट्रायकोडर्मा विरिडे @ 4 ग्रॅम/किलो बियाणे
किडींपासून संरक्षणासाठी:
इमिडाक्लोप्रिड @ 5 मि.ली./किलो बियाणे
ओळींमध्ये पेरणी करावी
पेरणीची खोली: 2–3 सेमी
उगवणीनंतर 10–15 दिवसांनी विरळणी करावी
ओळ ते ओळ: 30 सेमी
रोप ते रोप: 10–15 सेमी
जमीन तयारीवेळी 4–5 टन शेणखत/हेक्टर
नत्र व स्फुरदाची शिफारस केलेली मात्रा पेरणीपूर्वी द्यावी
सिंचित परिस्थितीत नत्राचे विभाजित डोस द्यावेत
खरीप हंगामात प्रामुख्याने पावसावर अवलंबून
आवश्यकतेनुसार हलके पाणी द्यावे:
फांद्या फुटण्याची अवस्था
फुलोरा अवस्था
शेंगा (कॅप्सूल) तयार होण्याची अवस्था
जास्त पाणी व पाणी साचणे टाळावे
पहिली कोळपणी/निराई: 15–20 दिवसांनी
दुसरी कोळपणी: 30–35 दिवसांनी
उगवणीपूर्वी पेन्डीमेथालिन वापर उपयुक्त
हलकी कोळपणी केल्याने जमिनीत हवा खेळती राहते
सुरुवातीच्या काळात शेत तणमुक्त ठेवावे
मुख्य रोग
भुरी (Powdery mildew)
अल्टरनेरिया पानावरील डाग
नियंत्रण
भुरीसाठी:
ओलसर गंधक @ 2 ग्रॅम/लिटर पाणी
पानावरील डाग रोगासाठी:
मॅन्कोझेब @ 2.5 ग्रॅम/लिटर पाणी
मुख्य किडी
पान गुंडाळणारी अळी
शेंग छिद्रक
गॉल माशी
नियंत्रण
प्रतिबंधक उपाय म्हणून नीम आधारित कीटकनाशके
प्रादुर्भाव जास्त असल्यास शिफारस केलेली कीटकनाशके वापरावीत
काळ्या रंगाचे बियाणे
जास्त फांद्या फुटणारी वाढ
एकल पर्यायी कॅप्सूल
फुलांचा रंग गुलाबी–पांढरा
तेलाचे प्रमाण जास्त
भुरी रोगास सहनशील
खरीप हंगामासाठी योग्य
उत्तम बियाणे गुणवत्ता
પાક વ્યવસ્થાપન પેકેજ (ICAR મુજબ)
ગુજરાત–10 (G-10)
કાળા દાણા ધરાવતી તલની જાત
ગરમ અને શુષ્ક હવામાન અનુકૂળ
વધુ ભેજ અને પાણી ભરાવાથી નુકસાન થાય છે
પાળ અને ઠંડી પ્રત્યે સંવેદનશીલ
25 થી 35°C તાપમાન યોગ્ય
સારા નિકાસવાળી રેતાળ દોભટથી દોભટ જમીન
મધ્યમ કાળી જમીનમાં પણ યોગ્ય
જમીનનો pH: 5.5 થી 8.0
ભારે અને પાણી ભરાવાળી જમીન ટાળવી
ખરિફ
સિંચાઈની સુવિધા હોય તો ઉનાળામાં પણ વાવણી કરી શકાય
એક ઊંડી ખેડ અને પછી 2–3 વખત કૂળવાં ફેરવવા
ખેતર સમતળ અને નિંદામણમુક્ત રાખવું
પાણીના નિકાસની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવી
અંદાજે 3 કિ.ગ્રા. પ્રતિ એકર
ફૂગનાશક ઉપચાર:
થાયરમ અથવા કાર્બેન્ડાઝીમ @ 2 ગ્રામ/કિ.ગ્રા. બીજ
જૈવિક ઉપચાર:
ટ્રાઇકોડર્મા વિરિડે @ 4 ગ્રામ/કિ.ગ્રા. બીજ
જીવાતથી રક્ષણ માટે:
ઇમિડાક્લોપ્રિડ @ 5 મી.લી./કિ.ગ્રા. બીજ
લાઈનમાં વાવણી કરવી
વાવણીની ઊંડાઈ: 2–3 સેમી
ઉગ્યા પછી 10–15 દિવસે છટણી કરવી
પંક્તિથી પંક્તિ: 30 સેમી
છોડથી છોડ: 10–15 સેમી
જમીન તૈયારી સમયે 4–5 ટન ગોબર ખાતર/હેક્ટર
નાઈટ્રોજન અને ફોસ્ફરસની ભલામણ કરેલ માત્રા આધાર રૂપે આપવી
સિંચિત પરિસ્થિતિમાં નાઈટ્રોજનના ભાગે ભાગે ડોઝ આપવાથી લાભ
ખરિફમાં મુખ્યત્વે વરસાદ આધારિત
જરૂરી મુજબ હલકી સિંચાઈ આપવી:
શાખા વિકાસ અવસ્થા
ફૂલ આવવાની અવસ્થા
કેપ્સૂલ બનવાની અવસ્થા
વધુ સિંચાઈ અને પાણી ભરાવું ટાળવું
પ્રથમ નિંદામણ/કૂળવણ: 15–20 દિવસે
બીજી નિંદામણ: 30–35 દિવસે
વાવણી બાદ અને ઉગણી પહેલાં પેન્ડીમેથાલિન નો ઉપયોગ લાભદાયક
હલકી કૂળવણથી જમીનમાં હવાના પ્રવાહમાં સુધારો થાય છે
શરૂઆતના તબક્કામાં ખેતર નિંદામણમુક્ત રાખવું
મુખ્ય રોગો
પાવડરી મિલ્ડ્યૂ
અલ્ટરનેરિયા પાંદડા ડાઘ
નિયંત્રણ
પાવડરી મિલ્ડ્યૂ માટે:
વેટેબલ સલ્ફર @ 2 ગ્રામ/લિટર પાણી
પાંદડા ડાઘ રોગ માટે:
મેન્કોઝેબ @ 2.5 ગ્રામ/લિટર પાણી
મુખ્ય જીવાતો
પાંદડા વાળનાર ઇયળ
કેપ્સૂલ ભેદક
ગોલ માખી
નિયંત્રણ
પ્રારંભિક તબક્કામાં નીમ આધારિત કીટનાશક
ઉપદ્રવ વધારે હોય તો ભલામણ કરેલ કીટનાશકનો ઉપયોગ
કાળા રંગના બીજ
વધુ શાખાવાળો છોડ
એકલ વૈકલ્પિક કેપ્સૂલ
ફૂલનો રંગ ગુલાબી–સફેદ
તેલનું પ્રમાણ વધારે
પાવડરી મિલ્ડ્યૂ પ્રત્યે સહનશીલ
ખરિફ મોસમ માટે યોગ્ય
ઉત્તમ બીજ ગુણવત્તા
పంట సాగు విధానాలు (ICAR ప్రకారం)
గుజరాత్-10 (G-10)
నల్ల గింజల నువ్వుల రకం
వేడి మరియు పొడి వాతావరణం అనుకూలం
నీరు నిల్వ ఉండే పరిస్థితులు అనుకూలం కావు
మంచు మరియు అధిక తేమకు సున్నితమైన పంట
అనుకూల ఉష్ణోగ్రత: 25–35°C
మంచి నీటి పారుదల గల ఇసుక-లోమి నుండి లోమి నేలలు
మధ్యస్థ నల్ల నేలల్లో కూడా సాగుకు అనుకూలం
నేల pH: 5.5 నుండి 8.0
భారీ మట్టి మరియు నీరు నిల్వ అయ్యే నేలలు నివారించాలి
ఖరీఫ్
నీటిపారుదల సౌకర్యం ఉంటే వేసవిలో కూడా సాగు చేయవచ్చు
ఒకసారి లోతైన దున్నకం
తరువాత 2–3 సార్లు దంతాల దున్నకం (హారో)
పొలాన్ని సమతలంగా, కలుపు లేకుండా సిద్ధం చేయాలి
నీటి పారుదలకి సరైన ఏర్పాట్లు అవసరం
సుమారు ఎకరాకు 3 కిలోలు
శిలీంధ్ర నివారణకు:
థిరమ్ లేదా కార్బెండాజిమ్ @ 2 గ్రా/కిలో విత్తనం
జీవ శుద్ధి:
ట్రైకోడెర్మా విరిడే @ 4 గ్రా/కిలో విత్తనం
కీటక నివారణకు:
ఇమిడాక్లోప్రిడ్ @ 5 మి.లీ./కిలో విత్తనం
వరుసలలో విత్తడం మంచిది
విత్తే లోతు: 2–3 సెం.మీ
మొలక వచ్చిన 10–15 రోజులకు మొక్కల తొలగింపు (తిన్నింగ్) చేయాలి
వరుస నుండి వరుసకు: 30 సెం.మీ
మొక్క నుండి మొక్కకు: 10–15 సెం.మీ
భూమి సిద్ధం సమయంలో 4–5 టన్నులు పశువుల ఎరువు/హెక్టారు
నత్రజని మరియు భాస్వరం ICAR సిఫార్సుల ప్రకారం
నీటిపారుదల ఉన్న పరిస్థితుల్లో నత్రజనిని విడతలుగా ఇవ్వడం మంచిది
ఖరీఫ్ లో ప్రధానంగా వర్షాధార పంట
అవసరమైతే తేలికపాటి నీటిపారుదల:
శాఖలు ఏర్పడే దశ
పుష్ప దశ
గుళిక (క్యాప్సూల్) ఏర్పడే దశ
అధిక నీరు మరియు నీరు నిల్వ కాకుండా చూడాలి
మొదటి కలుపు తొలగింపు: విత్తిన 15–20 రోజులకు
రెండవ కలుపు తొలగింపు: 30–35 రోజులకు
మొలక రాకముందు దశలో పెండిమిథాలిన్ ఉపయోగం ఉపయుక్తం
తేలికపాటి గుంటలు వేసి గాలివాటం మెరుగుపరచాలి
ప్రారంభ దశలో పొలాన్ని శుభ్రంగా ఉంచాలి
ప్రధాన రోగాలు
పొడి బూజు (Powdery mildew)
ఆల్టర్నేరియా ఆకుల మచ్చలు
నియంత్రణ
పొడి బూజు నివారణకు:
వెట్టబుల్ సల్ఫర్ @ 2 గ్రా/లీటరు నీరు
ఆకుల మచ్చల నివారణకు:
మాంకోజెబ్ @ 2.5 గ్రా/లీటరు నీరు
ప్రధాన పురుగులు
ఆకుల మడత పురుగు
గుళిక తొలిచే పురుగు
గాల్ ఈగ
నియంత్రణ
ప్రారంభ దశలో నీమ్ ఆధారిత కీటకనాశినులు
తీవ్ర దశలో ICAR సిఫార్సు చేసిన కీటకనాశినులు
నల్ల రంగు గింజలు
ఎక్కువ శాఖలు కలిగిన మొక్కలు
ఒకటి ఒకటి మారుతూ ఏర్పడే గుళికలు
గులాబీ-తెలుపు రంగు పువ్వులు
అధిక నూనె శాతం
పొడి బూజు రోగానికి సహనశక్తి
ఖరీఫ్ కాలానికి అనుకూలం
మంచి విత్తన నాణ్యత
Plot No. 8,9,10,11, Shreenathji Industrial Estate, Near Kuvadva G.I.D.C, N.H 8-B Kuvadva-360023, Dist Rajkot (Gujrat) India
