Grows well in semi-arid regions with 500–1000 mm annual rainfall.
Prefers well-drained sandy loam to loamy soils.
Tolerates slightly alkaline soils (pH 6–8).
Seed rate: 100–120 kg per hectare.
Row spacing: 30–45 cm, Plant spacing: 10–15 cm.
June–July in rainfed conditions.
Ensure soil moisture at sowing for uniform germination.
Treat seeds with fungicide like Carbendazim 2 g/kg of seed to prevent seed-borne diseases.
Apply well-decomposed farmyard manure or compost @ 5–10 t/ha before sowing.
Apply phosphorus @ 40–60 kg P₂O₅/ha at sowing.
Nitrogen @ 20–30 kg N/ha can be applied as basal or split dose.
First irrigation immediately after sowing if moisture is inadequate.
Subsequent irrigations at flowering and pod development stages.
Avoid waterlogging, as it affects crop growth.
Keep field weed-free during first 30–40 days.
Use pre-emergence herbicides like Pendimethalin 1 kg/ha or manual weeding.
Leaf Spot: Apply Mancozeb 2.5 g/litre of water.
Rust: Use Hexaconazole 1 ml/litre of water.
Spodoptera (Leaf-eating caterpillar): Spray Bacillus thuringiensis @ 1–2 kg/ha or appropriate insecticide.
Light earthing-up to facilitate pegging and pod development.
Remove diseased plants to prevent spread.
Harvest when 75–80% of leaves turn yellow and pods mature.
Dig carefully to avoid pod damage.
Dry pods under sun before storage.
Store in a cool, dry place.
Ensure moisture content of pods is below 8–10% to prevent fungal attack.
गर्म और शुष्क जलवायु उत्तम रहती है।
दोमट, बलुई–दोमट तथा अच्छी जल-निकास वाली भूमि सर्वोत्तम।
मिट्टी का pH 6.0 से 7.5 उपयुक्त।
पानी ठहरने वाली भूमि से बचें।
मई से जुलाई (खरीफ सीजन)
अच्छी पहली बारिश के बाद बुवाई करना उचित।
2–3 जुताई कर भुरभुरा खेत तैयार करें।
बेहतर जल-निकास हेतु रिज–फरो (RIDGE–FURROW) या BBF पद्धति अपनाएँ।
खेत से खरपतवार एवं अवशेष हटाएँ।
प्रति एकड़ 60–70 किलोग्राम बीज।
बीज को 4–5 सेमी गहराई पर बोएँ।
फफूंदनाशी (Fungicide)
थिरम / कार्बेन्डाजिम 2–3 ग्राम प्रति किलो बीज
→ फफूंद जनित रोगों से सुरक्षा।
जैव-खाद से उपचार
राइजोबियम + PSB कल्चर से बीज को उपचारित करें।
TLG-45 जैसी Spanish किस्म के लिए:
30 सेमी × 10 सेमी
समान गहराई में पंक्ति बुवाई करें।
ICAR मानकों के अनुसार प्रति एकड़:
नाइट्रोजन (N): 8–10 किग्रा
फास्फोरस (P₂O₅): 16–20 किग्रा
पोटाश (K₂O): 8–10 किग्रा
उर्वरक देने की विधि
फास्फोरस व पोटाश → बुवाई के समय (Basal Dose)
नाइट्रोजन → बीज बोते समय
मूंगफली में नमी की कमी से पौधों पर नकारात्मक प्रभाव पड़ता है।
महत्वपूर्ण सिंचाई चरण:
फूल आने का चरण
पेग बनने का चरण
फली विकास चरण
अधिक पानी बिल्कुल न दें, वरना पौधे सड़ सकते हैं।
बुवाई के बाद 20–40 दिन तक खेत खरपतवार रहित रखें।
हाथ से निराई/खुरपी चलाना।
ICAR अनुशंसित रसायन:
पेंडीमेथालिन (Pre-emergence)
इमेजेथापियर (Post-emergence)
बुवाई के 25–30 दिन बाद हल्का गुड़ाई–कसानी करें।
पेग बनने के बाद गहरी जुताई न करें।
मुख्य कीट:
स्पोडोप्टेरा
लीफ माइनर
माहू (Aphids)
व्हाइट ग्रब
ICAR सुझाव:
फेरोमोन ट्रैप का उपयोग।
प्रारंभिक अवस्था में नीम तेल / NSKE छिड़काव।
ETL से अधिक प्रकोप होने पर ICAR अनुशंसित कीटनाशक का प्रयोग।
मुख्य रोग:
टिक्का रोग
रस्ट
स्टेम रॉट
नियंत्रण उपाय:
मैनकोजेब, क्लोरोथालोनिल, कार्बेन्डाजिम का छिड़काव।
फसल चक्र अपनाएँ और खेत की स्वच्छता बनाए रखें।
परिपक्वता अवधि: 115–120 दिन
कटाई के संकेत:
पत्तियाँ पीली होना
फली के अंदर जालीदार पैटर्न दिखना
दाने कड़े एवं पूर्ण आकार में होना
फलियों को अच्छी तरह सुखाएँ।
साफ कर ग्रेडिंग करें।
सूखे एवं हवादार स्थान पर संग्रह करें।
આ પાક અર્ધ-શૂષ્ક પ્રદેશોમાં સારી રીતે ઉગે છે, જે જથ્થામાં 500–1000 મિ.મી. વાર્ષિક વરસાદ હોય.
સારી રીતે ગળતી રેતીલી લીટીથી મધ્યમ લીટી માટી યોગ્ય છે.
થોડી ખારાશ ધરાવતી માટી (pH 6–8) માટે સહનશીલ.
બીજનો દર: 100–120 કિલો પ્રતિ હેક્ટર.
પાંદડાનું અંતર: 30–45 સે.મી., છોડનું અંતર: 10–15 સે.મી.
વરસાદી કિસ્સામાં જૂન–જુલાઈ.
બિયાર વાવણી સમયે જમીન ભીની હોવી જોઈએ જેથી છૂટક ઉગ આવે.
બીજને ફૂગ નિવારક દવા જેવી કે કાર્બેન્ડાઝિમ 2 ગ્રામ/કિ.જી. બીજ વડે વાવણી પહેલા ઉપચાર કરો.
વાવણી પહેલાં સારું ખમણેલું કાચું ખાતર અથવા કમ્પોસ્ટ 5–10 ટન/હે. લાગુ કરો.
ફોસ્ફોરસ 40–60 કિ.ગ્રા. P₂O₅/હે. વાવણી સમયે આપો.
નાઇટ્રોજન 20–30 કિ.ગ્રા. N/હે. બેઝલ અથવા વિભાજિત ખુરાક તરીકે આપી શકાય.
જો જમીનમાં ભીની સ્થિતિ પૂરતી ન હોય તો વાવણી પછી તરત પ્રથમ સિંચાઇ કરો.
પુષ્પો અને ફળના વિકાસના તબક્કે આગામી સિંચાઇ.
વધુ પાણી આપશો નહીં, કેમ કે તે પાકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
પ્રથમ 30–40 દિવસ માટે કાશ્તની ગાંધકર મુક્ત રાખો.
પેન્ડિમેથાલિન 1 કિગ્રા/હે. અથવા હાથથી ગાંધકર કઢાઈ.
લીફ સ્પોટ: મૈનકોટેઝેબ 2.5 ગ્રામ/લિટર પાણી.
રસ્ટ રોગ: હેક્સાકોનોઝોલ 1 મિલી/લિટર પાણી.
સ્પોડોપ્ટરા (પાન ખાવનારો કેટરપિલર): બેસિલસ થ્યુરિંગિન્સિસ 1–2 કિગ્રા/હે. અથવા યોગ્ય કીટનાશક.
પેગિંગ અને ફળના વિકાસ માટે જમીન હળવી રીતે ખોદો.
બીમાર છોડ દૂર કરો જેથી રોગ ફેલાય નહીં.
પાંદડા 75–80% પાંદડાં પીળા થાય ત્યારે અને ફળ તૈયાર થાય ત્યારે કઢો.
ફળને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના જમીનમાંથી કાઢો.
સૂર્યની તાપમાં સુકાવવું.
ઠંડા અને સુકા સ્થાને સંગ્રહ કરો.
ફળની ભેજની માત્રા 8–10% થી ઓછા રાખો જેથી ફૂગના પ્રભાવથી બચી શકે.
अर्ध-सुकं प्रदेशात आणि वार्षिक पर्जन्यमान 500–1000 मिमी असलेल्या प्रदेशात चांगले उगम पावते.
चांगली निचरा होणारी वाळू व कणमाती (sandy loam to loamy) माती पसंत करतो.
थोडी क्षारीय माती (pH 6–8) सहन करण्यास सक्षम.
बियाणे दर: 100–120 किलो/हेक्टरी.
रांगांमधील अंतर: 30–45 सेमी, रोपांमधील अंतर: 10–15 सेमी.
पावसाळ्यात (जून–जुलै) पेरणी करावी.
समान अंकुरासाठी मातीतील ओलावा पेरणीवेळी असणे आवश्यक.
बियाणे कवकनाशकाने जसे की Carbendazim 2 ग्रॅम/किलो बियाण्यावर उपचार करावा.
पेरण्यापूर्वी 5–10 टन/हेक्टरी सेंद्रिय खत (FYM/कंपोस्ट) वापरावे.
पेरणीवेळी फॉस्फरस 40–60 किलो P₂O₅/हेक्टरी प्रमाणे लागू करावा.
नायट्रोजन 20–30 किलो N/हेक्टरी प्रमाणे बेसल किंवा विभक्त स्वरूपात लागू करावा.
पेरणी नंतर जर माती ओलसर नसेल तर लगेच सिंचन करावे.
नंतर फुल येणे व शेंग तयार होण्याच्या टप्प्यावर सिंचन करावे.
पाणी साचू देऊ नये कारण हे पीक वाढीस बाधक ठरते.
प्रथम 30–40 दिवस पिकाची जागा तणमुक्त ठेवावी.
Pendimethalin 1 किलो/हेक्टरी प्रमाणे प्री-इमर्जन्स हर्बिसाईड वापरू शकतो किंवा हाताने काढणी करावी.
लीफ स्पॉट: Mancozeb 2.5 ग्रॅम/लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
रस्ट: Hexaconazole 1 मि.ली./लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
स्पॉडोप्टेरा (पान खात्री किटक): Bacillus thuringiensis 1–2 किलो/हेक्टरी किंवा योग्य कीटकनाशक वापरावा.
शेंग येण्यासाठी हलकी मातीचा ढिगारा करावा.
रोगग्रस्त रोपे काढून टाकावी जेणेकरून रोग पसरू नये.
75–80% पानं पिवळी झाल्यावर आणि शेंगा पूर्ण पिकल्यावर कापणी करावी.
शेंगा काढताना नुकसान होऊ देऊ नये.
साठवणुकीसाठी शेंगा उन्हात वाळवाव्यात.
थंड व कोरडे ठिकाण निवडावे.
फंगल हल्ला टाळण्यासाठी शेंगांची आर्द्रता 8–10% पेक्षा कमी ठेवावी.
సగటున 500–1000 mm వర్షపాతం ఉన్న సెమీ-అరిడ్ ప్రాంతాల్లో బాగా పెరుగుతుంది.
బాగా డ్రెయిన్ అయ్యే రेतమట్టి, మట్టిపొడి మిశ్రమాలు అనుకూలంగా ఉంటాయి.
స్వల్ప అల్కలైన్ మట్టిని (pH 6–8) తట్టుకోగలదు.
బీజం రేటు: 100–120 కిలోల/హెక్టరు.
వరుసల దూరం: 30–45 cm, మొక్కల దూరం: 10–15 cm.
వర్షాధార పరిస్థితుల్లో జూన్–జూలై.
సమానమైన నురగాకు కోసం విత్తనం సమయంలో మట్టిలో తగిన తేమ ఉండాలి.
Carbendazim @ 2 g/కిలో బీజం వంటి ఫంగిసైడ్ తో బీజాన్ని ట్రీట్ చేయండి.
విత్తనం ముందు బాగా పాడిపోయిన గడ్డి, కంపోస్ట్ @ 5–10 టన్నులు/హెక్టరు.
విత్తనం సమయంలో ఫాస్ఫరస్ @ 40–60 kg P₂O₅/హెక్టరు.
నత్రజని @ 20–30 kg N/హెక్టరు బేసల్ లేదా విడివిడిగా ఇవ్వవచ్చు.
విత్తనం తరువాత తేమ తక్కువగా ఉంటే తక్షణమే మొలకలు కోసం నీరు ఇవ్వాలి.
పువ్వు మరియు పండు అభివృద్ధి సమయంలో తరువాతి నీటిపరిమాణం.
నీరు నిలిచేలా చేయకండి, ఇది మొక్కలకు హానికరం.
మొదటి 30–40 రోజులలో పొలాన్ని సేంద్రీకరించండి.
Pendimethalin 1 kg/హెక్టరు వంటి ప్రీ-ఎమర్జెన్స్ హర్బిసైడ్ లేదా మాన్యువల్ వీడింగ్.
లీఫ్ స్పాట్: Mancozeb 2.5 g/లీటర్ నీటితో.
రస్ట్: Hexaconazole 1 ml/లీటర్ నీటితో.
స్పోడోప్టేరా (ఆకులు తినే క్రాప్టర్): Bacillus thuringiensis @ 1–2 kg/హెక్టరు లేదా అనువైన కీటనాశకం.
పీగింగ్ మరియు పండు అభివృద్ధికి సౌకర్యం కోసం లైట్ ఎర్తింగ్-అప్.
వ్యాధిగ్రస్త మొక్కలను తొలగించండి.
ఆకులలో 75–80% పసుపు మారినప్పుడు మరియు పండ్లు పరిపక్వమైనప్పుడు కోత చేయండి.
పండ్లు చీలకుండా జాగ్రత్తగా తీయండి.
నిల్వకు ముందు సూర్యరశ్మిలో పొడిగించండి.
చల్లని, పొడి ప్రదేశంలో నిల్వ చేయండి.
ఫంగల్ దాడి నివారించడానికి పొడవైన పండ్ల తేమ కంటెంట్ 8–10% కంటే తక్కువగా ఉండాలి.
Plot No. 8,9,10,11, Shreenathji Industrial Estate, Near Kuvadva G.I.D.C, N.H 8-B Kuvadva-360023, Dist Rajkot (Gujrat) India
