Prefers warm and moderately humid climate.
Best suited soils: well-drained sandy loam to loam soils.
Soil pH between 6.0–7.5 is ideal.
May to July (with onset of monsoon).
In irrigated areas, sowing may be adjusted based on available moisture.
2–3 deep ploughings to make the soil friable.
Final land preparation with planking.
Apply FYM/compost @ 1.5–2 tons per acre during final tillage.
Seed rate: 60–70 kg per acre.
Seed treatment (ICAR recommended):
Thiram or Carbendazim 2 g per kg seed (fungicidal protection).
Rhizobium + PSB culture (after fungicide treatment, dry in shade before sowing).
30 cm × 10–12 cm for proper branching and pod setting.
Leaf colour: Green
Pod colour: Light yellow
Kernel colour: Light pink
Grains per pod: Mostly 2 seeds,
but about 30% of pods are 3-seeded pods
Plant height: 18–25 inches
Oil content: 47–50%
Basal NPK (per acre):
Nitrogen: 10–12 kg
Phosphorus: 20–25 kg
Potash: 20–25 kg
Gypsum: Apply 200–250 kg per acre at 35–40 days after sowing (flowering–pegging stage).
Micronutrients (as needed):
Boron: 1 kg/acre
Zinc sulphate: 10 kg/acre once every 2–3 years.
Critical stages requiring irrigation:
Flowering
Pegging
Pod development
Maintain light but frequent irrigation; avoid waterlogging.
Pre-emergence: Pendimethalin @ 1 litre per acre.
Hand weeding or interculturing at 20–25 days and again at 40 days.
Major pests:
Leaf miner / sucking pests:
Imidacloprid @ 0.3 ml/L or Thiamethoxam @ 0.25 g/L
Spodoptera:
Spinetoram @ 0.3 ml/L or Emamectin benzoate @ 0.4 g/L
Tikka leaf spot:
Mancozeb 2 g/L or Hexaconazole 1 ml/L
Rust:
Chlorothalonil 2 g/L
Earthing-up at 30–35 days after sowing for better pegging.
Ensure drainage during heavy rains.
Duration: 115–120 days.
Harvest when leaves turn yellowish and inner shell colour becomes uniform.
Pods should be dried properly before shelling or storage.
Store in clean, dry, well-ventilated conditions.
Maintain moisture around 8–10% for safe storage.
गर्म एवं मध्यम आर्द्र जलवायु उपयुक्त।
अच्छी जल निकास वाली बलुई दोमट से दोमट मिट्टी सर्वश्रेष्ठ।
मिट्टी का pH 6.0–7.5 आदर्श।
मई से जुलाई (मानसून शुरू होते ही)।
सिंचित क्षेत्रों में उपलब्ध नमी के अनुसार समायोजन कर सकते हैं।
2–3 जुताई कर भुरभुरी मिट्टी तैयार करें।
आखिरी जुताई में पाटा चलाएँ।
प्रति एकड़ 1.5–2 टन गोबर की खाद/कम्पोस्ट मिलाएँ।
बीज दर: 60–70 किग्रा प्रति एकड़
ICAR बीज उपचार:
थिरम/कार्बेन्डाजिम 2 ग्राम प्रति किलो बीज
राइजोबियम + पीएसबी कल्चर (फफूंदनाशक उपचार के बाद छाया में सुखाकर)
30 सेमी × 10–12 सेमी
इससे शाखाएँ और फली सेटिंग बेहतर होती है।
पत्ती का रंग: हरा
फली का रंग: हल्का पीला
दाना रंग: हल्का गुलाबी
प्रति फली दाने: सामान्यतः 2 दाने,
लेकिन लगभग 30% फलियाँ 3 दानों वाली होती हैं
पौधे की ऊँचाई: 18–25 इंच
तेल प्रतिशत: 47–50%
बेसल NPK (प्रति एकड़):
नाइट्रोजन: 10–12 किग्रा
फास्फोरस: 20–25 किग्रा
पोटाश: 20–25 किग्रा
जिप्सम: 35–40 दिन पर 200–250 किग्रा/एकड़
सूक्ष्म पोषक:
बोरॉन: 1 किग्रा/एकड़
जिंक सल्फेट: 10 किग्रा/एकड़ (2–3 वर्ष में एक बार)
महत्वपूर्ण चरण:
फूल अवस्था
पेगिंग (कील बनना)
फली बनना
हल्की लेकिन नियमित सिंचाई करें। पानी भराव से बचें।
प्रारंभिक छिड़काव: पेंडीमेथालिन 1 लीटर/एकड़
20–25 दिन एवं 40 दिन पर निराई–गुड़ाई।
लीफ माइनर / सफेद मक्खी आदि:
इमिडाक्लोप्रिड 0.3 ml/L
थायमेथोक्सम 0.25 g/L
स्पोडोप्टेरा:
स्पिनेटोराम 0.3 ml/L या
एमेमेक्टिन 0.4 g/L
टिका रोग:
मैंकोजेब 2 g/L
हेक्साकोनाज़ोल 1 ml/L
जंग (रस्ट):
क्लोरोथैलोनिल 2 g/L
30–35 दिन पर मिट्टी चढ़ाना (Earthing-up)—बेहतर पेगिंग के लिए।
भारी वर्षा में जल निकास सुनिश्चित करें।
अवधि: 115–120 दिन
जब पत्तियाँ हल्की पीली हों और फली की भीतरी परत रंग बदलने लगे।
कटाई के बाद फलियाँ अच्छी तरह सुखाकर संग्रह करें।
पूरी तरह सुखाई हुई फलियाँ रखें।
भंडारण नमी 8–10% के आसपास रखना सुरक्षित है।
જાતનું નામ: NAKSHTRA
છોડ મજબૂત, સમાન ઊંચાઈના અને સારી શાખાવાળા.
બીજ કદમાં મધ્યમથી મોટા, આકર્ષક રંગ ધરાવે છે.
પોડમાં લગભગ 30% પોડ 3 દાણાવાળા (3-seeded pods) હોય છે.
ગરમ તથા અર્ધ શુષ્ક હવામાન અનુકૂળ.
મધ્યમ વરસાદવાળા પ્રદેશોમાં શ્રેષ્ઠ ઉપજ देते છે.
સારી ડ્રેનેજ ધરાવતી ભૂરાશીય, રેતાળ-ભૂરાશીય અથવા કાળી જમીન અનુકૂળ.
pH: 6.0–7.5 યોગ્ય.
1–2 ખેડાણ કરી જમીન ભુરભુરી કરવી.
છેલ્લે પાઠીયું/ગ્રેડર ફેરવી ભમરાનો નાશ કરવો.
ખરીફ: જૂન મધ્ય–જુલાઈ
રબી: નવેમ્બર
પંક્તિથી પંક્તિ: 30–45 સેમી
છોડથી છોડ: 10–12 સેમી
પ્રતિ એકર અનુરૂપ બીજનો દર સ્થાનિક ભલામણ પ્રમાણે રાખવો.
ફૂગનાશકથી સારવાર: Thiram / Mancozeb 3 ગ્રામ પ્રતિ કિગ્રા બીજ
રાઇઝોબિયમ કલ્ચર + PSB કલ્ચરથી ઇનોક્યુલેશન કરવું.
N : P : K = 10 : 20 : 10 કિગ્રા/હે
જિપ્સમ 250 કિગ્રા/હે ફૂલ આવવાની અવસ્થામાં.
સલ્ફર 20 કિગ્રા/હે જો જમીનમાં અભાવ હોય.
અંકુરણ પછી હળવો પાળો.
મહત્વના તબક્કા :
ફૂલ આવવું
પેગિંગ
પોડ વિકાસ
પાણી ભરાઈ ન રહે તેનું ખાસ ધ્યાન રાખવું.
પૂર્વ-ઉદ્ભવ હરબિસાઇડ: Pendimethalin 1.0 લિટર/હે
જરૂરીયાત મુજબ 20–25 દિવસ બાદ હાથથી નિંદામણ.
ટિક્કા રોગ: Mancozeb / Chlorothalonil નો છંટકાવ.
જીવાતો:
પત્તોરી → Imidacloprid
સુંડી → Lambda-cyhalothrin
જીવાત થ્રેશોલ્ડ મુજબ જ દવા છાંટવી.
છોડ પીળાશ લેતા અને પોડ અંદર દાણા સેટ થઈ જાય ત્યારે.
પોડમાં નેટ પેટર્ન સ્પષ્ટ દેખાય ત્યારે ફસલ તૈયાર ગણાય.
પોડને સૂર્યપ્રકાશમાં સારી રીતે સુકવવા.
બીજ ભંડાર માટે ભેજ 8% ની નીચે રાખવી.
जातीचे नाव: NAKSHTRA
झाड मध्यम उंच, मजबूत व चांगल्या फाट्यांसह वाढते.
बियांवर आकर्षक रंग, मध्यम ते मोठे दाणे.
पिकामध्ये अंदाजे 30% शेंगा या 3 दाण्यांच्या (3-seeded pods) असतात.
उष्ण व अर्ध-शुष्क हवामान योग्य.
मध्यम ते कमी पावसाच्या प्रदेशात चांगली वाढ होते.
उत्तम निचऱ्याची भू–राखी, रेती–भू–राखी किंवा काळी जमीन योग्य.
pH: 6.0–7.5 अनुकूल.
1–2 खोल नांगरट करून भुसभुशीत जमीन तयार करावी.
शेवटी पलटणी नांगर/कुलटिव्हेटरने समतल करावे.
खरीप: जून मध्य – जुलै
रब्बी: नोव्हेंबर
ओळीतील अंतर: 30–45 सें.मी.
झाडांतील अंतर: 10–12 सें.मी.
प्रति एकर ICAR शिफारशीप्रमाणे योग्य प्रमाण वापरावे.
बुरशीनाशकाने प्रक्रिया : Thiram किंवा Mancozeb – 3 ग्रॅम/किलो बियाणे
राइझोबियम व PSB कल्चर लावणे फायदेशीर.
N : P : K = 10 : 20 : 10 किग्रॅ/हे
जिप्सम 250 किग्रॅ/हे फुलोऱ्याच्या अवस्थेत.
गंधक कमी असल्यास 20 किग्रॅ/हे द्यावे.
उगवणीनंतर हलके सिंचन द्यावे.
महत्त्वाचे टप्पे :
फुलोरा
पेगिंग
शेंगा भरणे
पाण्याचा ठिकठिकाणी अति साठा होऊ देऊ नये.
पूर्व-उगवण तणनाशक : Pendimethalin – 1.0 लिटर/हे
20–25 दिवसांनी तण हाताने काढणे.
टिका रोग: Mancozeb/Chlorothalonil फवारणी
किडी:
तुडतुडे → Imidacloprid
अळ्या → Lambda-cyhalothrin
कीड प्रतीबंध पातळीप्रमाणेच फवारणी करावी.
झाडे पिवळसर दिसू लागल्यावर, शेंगांतील दाणे पूर्ण भरल्यावर काढणी करावी.
शेंगांवर जाळीसारखी स्पष्ट रचना दिसल्यास काढणी योग्य.
शेंगा नीट उन्हात वाळवाव्या.
साठवणीसाठी बियाणे 8% पेक्षा कमी आर्द्रतेचे ठेवावे.
వేడి మరియు తేలికపాటి తేమ వాతావరణం అనుకూలం.
మంచి డ్రైనేజ్ ఉన్న విలస్పు–లోమ్ మట్టీ ఉత్తమం.
మట్టి pH 6.0–7.5 సరైనది.
మే నుండి జూలై (మాన్సూన్ ప్రారంభం తర్వాత).
ఇరిగేషన్ ఉన్న చోటులలో మట్టి నేమి ఆధారంగా సర్దుబాటు చేయవచ్చు.
2–3 సార్లు తవ్వడం (ploughing) చేసి నేలను సుతిమెత్తగా చేయాలి.
చివరి తవ్వడం తర్వాత ప్లాంకింగ్ చేయాలి.
1.5–2 టన్నులు/ఏకర్ పాడి ఎరువు (FYM/Compost) కలపాలి.
విత్తన రేటు: 60–70 kg/ఏకర్
ICAR సిఫార్సు చేసిన విత్తన చికిత్స:
థిరమ్ లేదా కార్బెన్డజిమ్ 2 g/కిలో విత్తనానికి
రైజోబియం + PSB కల్చర్ (ఫంగిసైడ్ చికిత్స తరువాత నీడలో సరిగా పొడవుగా పెట్టాలి)
30 cm × 10–12 cm
మంచి శాఖల పెరుగుదల మరియు పొడ్స్ ఏర్పాటుకు అవసరం.
ఆకు రంగు: ఆకుపచ్చ
పొడ్ల రంగు: వెలుతురు పసుపు
గింజల రంగు: తేలికపాటి గులాబీ
పొడ్లలో గింజల సంఖ్య: ఎక్కువగా 2 గింజలు,
కానీ సుమారు 30% పొడ్స్ లో 3 గింజలు ఉంటాయి
సస్య ఎత్తు: 18–25 inches
తైలం శాతం: 47–50%
ప్రాథమిక NPK (ఏకర్ కి):
నత్రజని: 10–12 kg
ఫాస్ఫరస్: 20–25 kg
పొటాష్: 20–25 kg
Gypsum: 35–40 రోజులు తరువాత 200–250 kg/ఏకర్
సూక్ష్మ పోషకాలు:
బోరాన్: 1 kg/ఏకర్
జింక్ సల్ఫేట్: 10 kg/ఏకర్ (ప్రతి 2–3 సంవత్సరాలకు ఒకసారి)
ముఖ్యమైన దశలు:
పువ్వులు వచ్చే దశ
పెగింగ్ (పొడ్ల ఏర్పాటుకు)
పొడ్ల పెరుగుదల
తేలికపాటి, తరచూ నీరు ఇవ్వాలి; నీరు నిలిచేలా కాకుండా చూడాలి.
ప్రారంభం: Pendimethalin @ 1 L/ఏకర్
20–25 రోజుల తర్వాత మరియు 40 రోజుల తర్వాత చెవి–క్రాఫ్టింగ్ / బూచింగ్.
లీఫ్ మైనర్ / సక్కింగ్ పెస్ట్
ఇమిడాక్లోప్రిడ్ 0.3 ml/L లేదా థయమేతోక్సాం 0.25 g/L
స్పోడోప్టేరా:
స్పినటోరామ్ 0.3 ml/L లేదా ఎమేమెక్టిన్ బెంజోయేట్ 0.4 g/L
టిక్కా (Tikka leaf spot)
Mancozeb 2 g/L లేదా Hexaconazole 1 ml/L
రస్ట్ (Rust)
Chlorothalonil 2 g/L
30–35 రోజుల్లో earthing-up చేయాలి.
భారీ వర్షంలో నీరు నిలిచకూడదు.
పండింపు సమయం: 115–120 రోజులు
ఆకులు పసుపుగా మారినప్పుడు, పొడ్స్ అంతర్గత రంగు మారినప్పుడు కోత చేయాలి.
కోత తర్వాత పొడ్స్ బాగా ఆరిపి నిల్వ చేయాలి.
శుభ్రం, పొడిగా, గాలి వచ్చే చోట నిల్వ చేయాలి.
తేమ 8–10% ఉంచి భద్రపరచాలి.
Plot No. 8,9,10,11, Shreenathji Industrial Estate, Near Kuvadva G.I.D.C, N.H 8-B Kuvadva-360023, Dist Rajkot (Gujrat) India
