Well-drained sandy loam or loam soils are ideal.
Soil pH should be between 6.0–7.5.
Avoid heavy clay soils with waterlogging tendency.
Field should be weed-free and friable for pegging.
Deep ploughing once, followed by 2–3 harrowings.
Incorporate 15–20 tons/acre of well-decomposed FYM during final land preparation.
Form ridges and furrows or flat beds depending on irrigation facility.
May to September (recommended window for Kasturi-55)
Timely sowing ensures uniform germination and reduces pest/disease infestation.
60–70 kg per acre
Irrigation requirement: As per crop stage requirement
Maturity: 110–115 days
Leaf colour: Green
Pod colour: Light yellow
Kernel colour: Dark red
Grains per pod: 2 grains
Plant height: 15–20 inches
Oil content: 48–50%
Row-to-row: 18–20 inches
Plant-to-plant: 4–6 inches
Seed depth: 1.5–2 inches
(A) Fungicide Treatment
Thiram / Captan @ 3 g per kg seed
(B) Biofertilizer Treatment
Rhizobium + PSB @ 25–30 g per kg seed
(C) Termite-prone fields
Light seed coating with chlorpyriphos 20 EC
Recommended fertilizer dose per acre
Nitrogen (N): 8–10 kg
Phosphorus (P₂O₅): 16–20 kg
Potash (K₂O): 12–15 kg
Gypsum application
Apply 200–250 kg/acre at 35–40 DAS
Promotes pegging and improves seed filling.
Sulphur
20 kg/acre
Micronutrients
Zinc sulphate @ 10 kg/acre (once every 2–3 years)
Boron @ 1 kg/acre
First irrigation soon after sowing if soil is dry.
Critical stages for irrigation:
Flowering
Pegging
Pod formation
Provide 6–8 irrigations in Rabi; fewer may be needed in Kharif (rainfed).
Chemical Control
Pre-emergence: Pendimethalin 30 EC @ 1 liter/acre
Post-emergence: Imazethapyr @ 80–100 ml/acre at 20–25 DAS
Manual/Mechanical Control
1st intercultivation at 20–25 DAS
2nd intercultivation at 35–40 DAS
(A) Leaf-eating caterpillars / Pod borers
Chlorantraniliprole 18.5 SC @ 60–80 ml/acre
OR Spinosad @ 70–80 ml/acre
(B) Whitefly / Jassids
Dinotefuron 20 SG @ 25–30 g/acre
1500 ppm neem extract spray is effective (eco-friendly option)
(C) Termites
Chlorpyriphos 20 EC @ 2.5–3 ml/liter
(A) Tikka / Leaf spot
Hexaconazole / Mancozeb @ 400–500 g/acre
Repeat sprays at 20–25 day intervals.
(B) Stem rot / Root rot
Ensure proper seed treatment.
Avoid water stagnation and maintain proper spacing.
Pods show well-formed netting pattern.
Kernels become fully filled and firm.
110–115 days after sowing (variety-specific maturity).
Plants pull out easily without breaking pods.
Dry pods in sunlight for 3–4 days.
Store only after reducing moisture to 8–9%.
Keep in clean, dry, cool, and aerated storage spaces.
Use gunny or cloth bags (avoid plastic bags).
अच्छी जल-निकास वाली रेतीली-दोमट या दोमट मिट्टी सर्वश्रेष्ठ रहती है।
मिट्टी का pH 6.0–7.5 के बीच होना उपयुक्त है।
भारी, पानी रोकने वाली मिट्टी से बचें।
खरपतवार मुक्त और भुरभुरी मिट्टी सर्वोत्तम होती है।
एक गहरी जुताई के बाद 2–3 बार हैरो/क Cultivator चलाकर मिट्टी को भुरभुरा बनाएं।
अंतिम जुताई के समय 15–20 टन/एकड़ सड़ी हुई गोबर खाद (FYM) मिलाएं।
मई से सितंबर
समय पर बुवाई करने से कीट व रोगों का प्रकोप कम होता है।
60–70 किलोग्राम/एकड़
सिंचाई आवश्यकता: आवश्यकता अनुसार
पकने की अवधि: 110–115 दिन
पत्तियों का रंग: हरा
फली का रंग: हल्का पीला
दाने का रंग: गहरा लाल
प्रति फली दाना: 2 दाने
पौधे की ऊँचाई: 15–20 इंच
तेल की मात्रा: 48–50%
कतार से कतार दूरी: 18–20 इंच
पौधे से पौधे दूरी: 4–6 इंच
बुवाई की गहराई: 1.5–2 इंच
(A) फफूंदनाशी उपचार
थायरम / कैप्टान @ 3 ग्राम/किलो बीज
(B) जैव उर्वरक उपचार
राइजोबियम + PSB @ 25–30 ग्राम/किलो बीज
(C) दीमक नियंत्रण (Termite-prone areas)
क्लोरपायरीफॉस 20 EC से हल्का उपचार
ICAR अनुसार प्रति एकड़ उर्वरक सिफारिश
नाइट्रोजन (N): 8–10 किलो
फास्फोरस (P₂O₅): 16–20 किलो
पोटाश (K₂O): 12–15 किलो
जिप्सम का प्रयोग
35–40 DAS पर 200–250 किलो/एकड़
दानों के भराव व बेहतर फली निर्माण हेतु आवश्यक।
सल्फर
20 किलो/एकड़
सूक्ष्म पोषक तत्व
जिंक सल्फेट @ 10 किलो/एकड़ (हर 2–3 साल)
बोरॉन @ 1 किलो/एकड़
पहली सिंचाई बुवाई के बाद मिट्टी शुष्क होने पर दें।
महत्वपूर्ण वृद्धि चरण:
फूल आने का चरण
पेगिंग (Peg formation) चरण
फली भरने का चरण
रबी में नियमित सिंचाई; खरीफ में वर्षा आधारित।
रासायनिक नियंत्रण
Pre-emergence: पेंडीमेथालिन 30 EC @ 1 लीटर/एकड़
Post-emergence: इमेजेथपयर @ 80–100 मिली/एकड़ (20–25 DAS)
यांत्रिक नियंत्रण
20–25 DAS पर पहली गुड़ाई
35–40 DAS पर दूसरी गुड़ाई
(A) पत्ते खाने वाले कीट / फली भेदक कीट
क्लोरैन्ट्रानिलिप्रोल 18.5 SC @ 60–80 मिली/एकड़
या स्पिनोसेड @ 70–80 मिली/एकड़
(B) सफेद मक्खी / जेसिड
डायनोतेफ्यूरॉन 20 SG @ 25–30 ग्राम/एकड़
1500 ppm नीम अर्क का छिड़काव लाभदायक
(C) दीमक
क्लोरपायरीफॉस 20 EC @ 2.5–3 मिली/लीटर
(A) टिक्का रोग / लिफ स्पॉट
हेग्जाकोनाज़ोल/मैन्कोज़ेब @ 400–500 ग्राम/एकड़
20–25 दिन के अंतर पर 2 छिड़काव
(B) स्टेम रॉट / रूट रॉट
बीज उपचार अनिवार्य
खेत में जलभराव रोकें
फली पर जाल जैसी रेखाएं स्पष्ट दिखें
पौधा आसानी से मिट्टी से बाहर निकले
दाने ठोस व पूर्ण विकसित हों
पकने की अवधि: 110–115 दिन
फलियों को 3–4 दिन धूप में सुखाएं।
8–9% नमी पर भंडारण करें।
सूखे, हवादार, ठंडे स्थान में रखें।
चांगला निचरा होणारी रेतीय-दोमट किंवा दोमट माती उत्तम.
मातीचा pH 6.0 ते 7.5 योग्य.
जड, पाणथळ माती टाळाव्यात.
शेत तणमुक्त व भुसभुशीत असावे, ज्यामुळे पेगिंग व्यवस्थित होते.
एक खोल नांगरट, नंतर 2–3 वेळा कुळवाच्या पाळ्या.
अंतिम नांगरटीवेळी 15–20 टन प्रति एकर कुजलेले शेणखत (FYM) मिसळावे.
पट्टे (ridge & furrow) किंवा सपाट पद्धतीने जमीन तयार करावी.
मे ते सप्टेंबर
योग्य वेळी पेरणी केल्याने उगवण चांगली होते आणि रोग-किडीचा धोका कमी होतो.
60–70 किलो प्रति एकर
पाणी आवश्यकता: गरजेनुसार
परिपक्वता: 110–115 दिवस
पानांचा रंग: हिरवा
शेंगांचा रंग: हलका पिवळा
दाण्यांचा रंग: गडद लाल
प्रति शेंग दाणे: 2
वनस्पतीची उंची: 15–20 इंच
तेलाचे प्रमाण: 48–50%
ओळ ते ओळ: 18–20 इंच
झाड ते झाड: 4–6 इंच
बियाण्याची खोली: 1.5–2 इंच
(A) बुरशीनाशक प्रक्रिया
थायरम / कॅप्टन @ 3 ग्रॅम प्रति किलो बियाणे
(B) जैवखत प्रक्रिया
रायझोबियम + PSB @ 25–30 ग्रॅम प्रति किलो बियाणे
(C) दीमकग्रस्त क्षेत्रांसाठी
क्लोरपायरीफॉस 20 EC ने हलकी प्रक्रिया
शिफारस केलेले प्रति एकर खत
नायट्रोजन (N): 8–10 किलो
फॉस्फरस (P₂O₅): 16–20 किलो
पोटॅश (K₂O): 12–15 किलो
जिप्समचा उपयोग
35–40 DAS ला 200–250 किलो/एकर
शेंगधारण आणि दाणे भरण्यास उपयुक्त.
सल्फर
20 किलो/एकर
सूक्ष्म पोषकद्रव्ये
झिंक सल्फेट @ 10 किलो/एकर (2–3 वर्षांमध्ये एकदा)
बोरॉन @ 1 किलो/एकर
पेरणीनंतर माती कोरडी असल्यास पहिली पाण्याची पाळी द्यावी.
महत्त्वाची पाण्याची टप्पे:
फुलधारणा
पेगिंग
शेंगधारणा
रब्बी हंगामात 6–8 पाळ्या; खरीपात पावसावर अवलंबून कमी.
रासायनिक नियंत्रण
Pre-emergence: पेंडिमेथालिन 30 EC @ 1 लि./एकर
Post-emergence: इमाझेथापियर @ 80–100 मि.ली./एकर (20–25 DAS)
यांत्रिक नियंत्रण
पहिली कोळपणी: 20–25 DAS
दुसरी कोळपणी: 35–40 DAS
(A) पान खाणारे अळ्या / फलीभेदक
क्लोरँट्रानिलिप्रोल 18.5 SC @ 60–80 मि.ली./एकर
किंवा स्पिनोसॅड @ 70–80 मि.ली./एकर
(B) पांढरी माशी / जासिड
डायनोटेफ्युरॉन 20 SG @ 25–30 ग्रॅम/एकर
1500 ppm नीम अर्क फवारणी फायदेशीर
(C) दीमक
क्लोरपायरीफॉस 20 EC @ 2.5–3 मि.ली./लिटर
(A) टिक्का / लीफ स्पॉट
हेग्झाकोनॅझोल / मॅन्कोजेब @ 400–500 ग्रॅम/एकर
20–25 दिवसांच्या अंतराने फवारणी
(B) स्टेम रॉट / रूट रॉट
बियाणे प्रक्रिया अनिवार्य
शेतात पाणथळ परिस्थिती टाळावी.
शेंगावर जाळीसारखी रचना स्पष्ट दिसावी.
दाणे घट्ट व पूर्ण भरलेले असावेत.
झाड मातीमधून सहज निघावे.
पेरणीनंतर 110–115 दिवस (वाण विशेष परिपक्वता).
शेंगा 3–4 दिवस उन्हात वाळवाव्यात.
8–9% आर्द्रता झाल्यावर साठवणीस ठेवाव्या.
थंड, कोरड्या, हवेशीर जागेत साठवावे.
ज्यूट/कापडी पिशव्या वापराव्यात.
મે થી સપ્ટેમ્બર
60 થી 70 કિલો
જરૂર મુજબ સિંચાઈ
પ્રથમ સિંચાઈ: વાવણી બાદ 8–10 દિવસમાં
ત્યારબાદ જમીનની ભેજ અને હવામાન મુજબ
110 થી 115 દિવસ
લીલો રંગ
હળવો પીળો રંગ
ડાર્ક રેડ રંગ
2 દાણા
15 થી 20 ઇંચ
48% થી 50%
અન્ય કૃષિ સંભાળ (ICAR મુજબ)
મધ્યમ થી ભારે પ્રકારની
સારો પાણી નિકાસ જરૂરી
pH: 6.0 થી 7.5
2–3 સારી ઉંધીખાણીઓ
જમીન ભુરભુરી અને ગાંસડી રહિત રાખવી
રિજ–ફરો પદ્ધતિ સલાહકાર
લાઇન ટુ લાઇન અંતર: 22.5 થી 30 સેમી
છોડ ટુ છોડ અંતર: 10 થી 15 સેમી
બીજ 4–5 સેમી ઊંડું વાવવું
NPK (10:20:20) અથવા ICAR ભલામણ મુજબ
સુપરફોસ્ફેટ ફોસ્ફરસ માટે ઉત્તમ
જિપ્સમ (200 કિગ્રા/એકર) – પેગિંગ વખતે
પ્રથમ નીંદણ: વાવણી પછી 15–20 દિવસમાં
બીજું નીંદણ: 35–40 દિવસમાં
જરૂર મુજબ હર્બિસાઈડ ઉપયોગ
તુક્કો, સફેદ માખી, થ્રિપ્સ, ટર્માઇટ નિયંત્રણ ICAR ભલામણ મુજબ
પ્રકાશ ફાંદીઓ અને ફેરોમોન ટ્રેપ લગાડવા
ટિક્કા રોગ, ગળે નાશ, સ્ટેમ રોટ
ICAR ભલામણ મુજબ ફૂગનાશનો છંટકાવ
ફૂલ આવતાં સમયે પૂરતું ભેજ રાખવું
પાણી ભરાવાને રોકવું
ખાતર અને માઇક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ જરૂર મુજબ
ફળીઓ સારી રીતે સૂકવવી
સાફ સફાઈ પછી જ ભંડારણ
నీరు నిల్వ కాకుండా మంచి డ్రైనేజ్ ఉన్న ఇసుక-లోమి లేదా లోమి నేలలు అనుకూలం.
నేల pH 6.0–7.5 మధ్య ఉండటం మంచిది.
బరువైన, నీరు నిల్వయ్యే నేలలను తప్పించాలి.
మేలైన పెగింగ్ (Pegging) కోసం నేల భూసారంగా, గడ్డలు లేకుండా ఉండాలి.
ఒకసారి లోతుగా దున్ని, 2–3 సార్లు హారో/కల్టివేటర్ నడపాలి.
చివరి దున్నే సమయంలో 15–20 టన్నుల/ఎకరా పాడిన పశువుల ఎరువు (FYM) వేయాలి.
నీటి సౌకర్యాన్ని బట్టి రెడ్డి-మడులు లేదా ఫ్లాట్ బెడ్స్ తయారు చేయాలి.
మే నుండి సెప్టెంబర్ వరకు
సరైన సమయంలో విత్తడం వలన మంచి మొలక, తక్కువ పురుగులు/రోగాలు వస్తాయి.
60–70 కిలోలు / ఎకరా
నీటివసరం: అవసరానికి అనుగుణంగా
పక్వకాలం: 110–115 రోజులు
ఆకు రంగు: ఆకుపచ్చ
పొట్టు రంగు: లేత పసుపు
గింజ రంగు: డార్క్ రెడ్
ప్రతి పొట్టులో గింజలు: 2
మొక్క ఎత్తు: 15–20 ఇంచులు
నూనె శాతం: 48–50%
వరుసల మధ్య: 18–20 ఇంచులు
మొక్కల మధ్య: 4–6 ఇంచులు
విత్తు లోతు: 1.5–2 ఇంచులు
A) ఫంగిసైడ్ ట్రీట్మెంట్
థీరమ్ / క్యాప్టాన్ @ 3 గ్రాములు / కిలో విత్తనం
B) బయోఫెర్టిలైజర్లు
రైజోబియం + PSB @ 25–30 గ్రాములు / కిలో విత్తనం
C) తెల్లతేలు/చిమ్మటలు ఎక్కువగా ఉన్న నేలల్లో
క్లోర్పైరీఫాస్ 20 EC తో తేలికగా విత్తన కోటింగ్ చేయాలి.
ప్రతి ఎకరాకు ICAR సూచించిన ఎరువుల మోతాదు:
నత్రజని (N): 8–10 కిలోలు
భాస్వరం (P₂O₅): 16–20 కిలోలు
పొటాష్ (K₂O): 12–15 కిలోలు
జిప్సం వాడకం
35–40 DAS నాటికి 200–250 కిలోలు/ఎకరా
పెగింగ్ & గింజ నింపుటకు అవసరం.
సల్ఫర్
20 కిలోలు/ఎకరా
మైక్రోన్యూట్రియెంట్స్
జింక్ సల్ఫేట్ @ 10 కిలోలు/ఎకరా (2–3 ఏళ్లకోసారి)
బోరాన్ @ 1 కిలో/ఎకరా
నేల ఎండిపోయినప్పుడు విత్తిన వెంటనే మొదటి నీరు ఇవ్వాలి.
ముఖ్యమైన నీరు దశలు:
పుష్పించే దశ
పెగింగ్ దశ
గింజ నింపే దశ
రబీ పంటలో 6–8 నీరుపోసాలి; ఖరీఫ్ లో వర్షాలపై ఆధారపడవచ్చు.
రసాయన పద్ధతి
Pre-emergence: పెండిమెతాలిన్ 30 EC @ 1 లీటర్/ఎకరా
Post-emergence: ఇమాజేతపియర్ @ 80–100 మి.లీ/ఎకరా (20–25 DAS)
యాంత్రిక పద్ధతి
20–25 DAS కి మొదటి తవ్వకం
35–40 DAS కి రెండో తవ్వకం
A) ఆకు తినే పురుగులు / పొట్టు పురుగులు
క్లోరాన్ ట్రానిలిప్రోల్ 18.5 SC @ 60–80 మి.లీ/ఎకరా
లేదా స్పినోసాడ్ @ 70–80 మి.లీ/ఎకరా
B) తెల్లదోమలు / జేసిడ్స్
డైనోటెఫ్యూరాన్ 20 SG @ 25–30 గ్రాములు/ఎకరా
1500 ppm వేప నూనె/ఎక్స్ ట్రాక్ట్ పిచికారీ మంచిది.
C) తెల్లతేలు (Termites)
క్లోర్పైరీఫాస్ 20 EC @ 2.5–3 మి.లీ/లీటర్
A) లీఫ్ స్పాట్ / టిక్కా రోగం
హెక్సాకోనాజోల్ / మాంకోజెబ్ @ 400–500 గ్రాములు/ఎకరా
20–25 రోజులకు ఒక్కసారి పిచికారీ
B) స్టెమ్ రాట్ / రూట్ రాట్
విత్తన ట్రీట్మెంట్ తప్పనిసరి
నీరు నిల్వ కాకుండా చూడాలి
సరైన దూరాలు పాటించాలి
పొట్ల మీద జాల వంటి (netting) రేఖలు స్పష్టంగా కనిపించాలి.
గింజలు బాగా నిండిపోయి గట్టిగా ఉండాలి.
110–115 రోజుల తర్వాత పంట పక్వస్తితికి వస్తుంది.
మొక్కలను లాగితే సులభంగా పైకి రావాలి.
పొట్లను 3–4 రోజులు ఎండలో ఎండబెట్టాలి.
8–9% తేమ మిగిలే వరకు ఎండబెట్టాలి.
చల్లటి, పొడి, గాలి ఉండే గదుల్లో నిల్వ చేయాలి.
ప్లాస్టిక్ సంచులు కాకుండా గన్నీప్యాక్/క్లోత్ బ్యాగులు ఉపయోగించాలి.
Plot No. 8,9,10,11, Shreenathji Industrial Estate, Near Kuvadva G.I.D.C, N.H 8-B Kuvadva-360023, Dist Rajkot (Gujrat) India
