May to July
November to February
(Depending on local climate and moisture availability)
60 to 70 kg
(Varies slightly based on seed size and germination percentage)
First ploughing with a soil-turning plough.
Follow with 2–3 cultivator operations to achieve fine tilth.
Ensure proper leveling and drainage.
Construct bunds for moisture conservation.
Row-to-row spacing: 1.5 to 2 feet
Plant-to-plant spacing: 4 to 5 inches
Seed depth: 5–6 cm
100 to 110 days
Leaf Colour
Dark green
Pod Colour
Light yellow
Kernel (Grain) Colour
Light pink
Grains per Pod
2 grains
Plant Height
16 to 22 inches
Treat seeds before sowing with recommended fungicides such as Trichoderma, Carbendazim, or Thiamethoxam.
Bio-inoculants: Apply Rhizobium + PSB culture for better nodulation and nutrient uptake.
N : P : K = 10 : 20 : 10 kg per acre
Apply 2–3 tons/acre of well-decomposed FYM during land preparation.
Apply Gypsum (200 kg/acre) at flowering for better pod filling and kernel quality.
Irrigate as per requirement.
Critical stages:
Seed germination
Flowering
Pod development
Avoid water stagnation.
1–2 manual weedings within 30–35 days of sowing.
Use pre-emergence or post-emergence herbicides as recommended by ICAR.
Major Diseases
Tikka (Leaf spot)
Collar rot
Stem rot
Control: Use ICAR-recommended fungicides at appropriate stages.
Major Pests
Leaf miner
Whitefly
Aphids
Control: Apply recommended insecticides or biological alternatives when necessary.
Harvest when leaves turn yellow and netting pattern on pods becomes prominent.
After uprooting, dry the plants in sunlight for 2–3 days.
48% to 50%
मई से जुलाई
नवम्बर से फरवरी
(स्थानीय जलवायु और नमी की उपलब्धता के अनुसार)
60 से 70 किलोग्राम
(बीज आकार, अंकुरण क्षमता और पद्धति के अनुसार हल्का अंतर हो सकता है)
पहली जुताई मिट्टी पलटने वाले हल से करें।
2–3 बार देशी हल/कुल्टीवेटर चलाकर भुरभुरी मिट्टी तैयार करें।
खेत समतल और अच्छी निकास व्यवस्था वाला होना चाहिए।
मेड़-बंधी अवश्य करें।
कतार से कतार दूरी: 1.5 से 2 फीट
पौधे से पौधे की दूरी: 4 से 5 इंच
बीज को 5–6 सेमी गहराई पर बोएँ।
100 से 110 दिन
पत्ती का रंग
गहरा हरा
पॉड (फली) का रंग
हल्का पीला रंग
दाने (कर्नेल) का रंग
हल्का गुलाबी
प्रति फली दाने
2 दाने
पौधे की ऊँचाई
16 से 22 इंच
रोग एवं कीट नियंत्रण हेतु बीज को बोने से पहले ट्राइकोडर्मा/कार्बेण्डाजिम/थायोमेथोक्सम आदि से उपचारित करें।
जैविक विकल्प: राइजोबियम + पीएसबी कल्चर का उपयोग।
N : P : K = 10 : 20 : 10 किग्रा/एकड़
खेत की तैयारी के समय 2–3 टन अच्छी सड़ी हुई गोबर खाद डालें।
जिप्सम (200 किग्रा/एकड़) फूल आने के समय दें ताकि दानों का भराव अच्छा हो।
आवश्यकता अनुसार सिंचाई।
महत्वपूर्ण चरण:
अंकुरण
फूल अवस्था
फली विकास अवस्था
पानी का ठहराव बिल्कुल न होने दें।
बुवाई के बाद 30–35 दिनों में 1–2 निराई-गुड़ाई।
आवश्यकता अनुसार प्री-इमर्जेन्स या पोस्ट-इमर्जेन्स खरपतवारनाशी का उपयोग।
मुख्य रोग
टिक्का रोग
कॉलर रॉट
स्टेम रॉट
नियंत्रण: ICAR अनुशंसित कवकनाशी का छिड़काव।
मुख्य कीट
पत्ती खानें वाला कीट
सफेद मक्खी
माहूँ
नियंत्रण: आवश्यकता अनुसार अनुशंसित कीटनाशकों या जैविक विकल्पों का प्रयोग।
पत्तियाँ पीली होने लगें और फली पर जाल बनावट स्पष्ट दिखाई दे।
उखाड़ने के बाद 2–3 दिनों तक धूप में सुखाएँ।
48% से 50%
मे ते जुलै
नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी
(स्थानिक हवामान व पाणी उपलब्धतेनुसार)
60 ते 70 किलो
पहिली नांगरट उलथून नांगराने करावी.
त्यानंतर 2–3 वखरण्या करून भुसभुशीत जमीन तयार करावी.
शेत समतल ठेवावे आणि योग्य निचरा व्यवस्था करावी.
ओलावा टिकवण्यासाठी बांध बांधणी करावी.
ओळ ते ओळ अंतर: 1.5 ते 2 फूट
झाड ते झाड अंतर: 4 ते 5 इंच
पेरणीची खोली: 5–6 सेमी
100 ते 110 दिवस
पानांचा रंग
गडद हिरवा
शेंगांचा रंग
फिकट पिवळा
दाण्यांचा (कर्नेल) रंग
फिकट गुलाबी
प्रति शेंगेतील दाणे
2 दाणे
झाडाची उंची
16 ते 22 इंच
पेरणीपूर्वी बियांची प्रक्रिया ट्रायकोडर्मा, कार्बेन्डाझिम किंवा थायमेथोक्साम सारख्या योग्य बुरशीनाशकांनी करावी.
जैवखत: रायझोबियम + PSB कल्चर लावल्यास मुळावर गाठी चांगल्या तयार होतात आणि पोषकद्रव्यांचे शोषण वाढते.
N : P : K = 10 : 20 : 10 किलो प्रति एकर
जमीन तयार करताना 2–3 टन/एकर उत्तम शेणखत मिसळावे.
फुलोऱ्याच्या वेळी जिप्सम 200 किलो/एकर द्यावे — शेंगा भरगच्च व दाणे दर्जेदार होतात.
गरजेनुसार सिंचन करावे.
महत्वाच्या टप्प्यांवर सिंचन अत्यावश्यक:
अंकुरण
फुलोरा
शेंगा भरण्याचा काळ
पाणी साचणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी.
पेरणीनंतर 30–35 दिवसांत 1–2 वेळा तणनाशक किंवा हाताने तण काढावे.
ICAR मान्यताप्राप्त पूर्वउद्भव किंवा पश्चात उद्भव तणनाशकांचा वापर करू शकता.
मुख्य रोग
टिक्का रोग
कॉलर रॉट
स्टेम रॉट
नियंत्रण: योग्य बुरशीनाशकांची फवारणी टप्प्यानुसार करावी.
मुख्य किडी
लीफ माइनर
व्हाईटफ्लाय
अफिड्स
नियंत्रण: गरजेनुसार कीडनाशक किंवा जैव-नियंत्रण पद्धतींचा अवलंब करावा.
पाने पिवळी पडू लागली आणि शेंगेवर जाळीसारखा ठसा दिसू लागला की काढणी योग्य.
उपटलेल्या झाडांना 2–3 दिवस उन्हात वाळवावे.
48% ते 50%
મે થી જુલાઈ
નવેમ્બર થી ફેબ્રુઆરી
(સ્થાનિક હવામાન અને પાણી ઉપલબ્ધતા પ્રમાણે)
60 થી 70 કિલો
પ્રથમ ઊંધી નાંગરણી કરવી.
બાદમાં 2–3 વેઢા કરીને જમીન ભુરભુરી બનાવવી.
ખેતરને સમતલ રાખવું અને પાણી નીકાસની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવી.
ભેજ ટકાવવા માટે વાડ બાંધકામ કરવું.
લાઇન ટુ લાઇન અંતર: 1.5 થી 2 ફૂટ
ઝાડ થી ઝાડ અંતર: 4 થી 5 ઈંચ
વાવણીની ઊંડાઈ: 5–6 સેમી
100 થી 110 દિવસ
પાનનો રંગ
ગાઢ લીલો
શીંગનો રંગ
ફિક્કો પીળો
દાણા (કર્ણેલ) નો રંગ
હળવો ગુલાબી
પ્રતિ શીંગ દાણા
2 દાણા
છોડની ઊંચાઈ
16 થી 22 ઈંચ
વાવણી પહેલાં બીજને ટ્રાઈકોડર્મા, કાર્બેન્ડાઝિમ અથવા થીમેથોક્સામ જેવા યોગ્ય ફંગીસાઈડ સાથે ઉપચારિત કરવું.
જીવામૃત / બાયોફર્ટિલાઈઝરની ભલામણ:
રાઇઝોબિયમ + PSB કલ્ચરનો ઉપયોગ કરવાથી મૂળમાં નોડીુલ રચના સારી રહે છે અને પોષક તત્ત્વોનું શોષણ વધે છે.
N : P : K = 10 : 20 : 10 કિલો પ્રતિ એકર
જમીન તૈયાર કરતી વખતે 2–3 ટન/એકર સારો સડેલો દેશી ખાતર ઉમેરવું.
ફૂલ આવતી વખતે 200 કિગ્રા જિપ્સમ/એકર આપવાથી શીંગ ભરાવા અને દાણા ગુણવત્તા સુધરે છે.
જરૂર મુજબ સિંચાઈ કરવી.
નીચેના તબક્કાઓ પર સિંચાઈ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ:
અંકુરણ
ફૂલ આવતો સમય
શીંગ ભરાવાનો સમય
પાણી ભરાઈ ન જાય તેની ખાસ કાળજી રાખવી.
વાવણી પછી 30–35 દિવસમાં 1–2 વાર નીંદણ હાથથી અથવા તણનાશક દ્વારા કાઢવું.
ICAR મંજૂર પૂર્વઉદભવ અને અનુઉદભવ તણનાશકોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
મુખ્ય રોગો
ટીક્કા રોગ
કોલર રોટ
સ્ટેમ રોટ
ઉપચાર: ઉપચારિત ફંગીસાઈડની નિયમિત છંટકાવ કરવી.
મુખ્ય કિટકો
લીફ માઇનર
વ્હાઇટફ્લાઈ
એફિડ્સ
વ્યવસ્થાપન: જરૂર મુજબ કિટકનાશક અથવા બાયોલોજિકલ પદ્ધતિ અપનાવવી.
પાંદડા પીળા પડવા લાગે અને શીંગ પર જાળી જેવા ચિહ્ન દેખાવા લાગે એટલે કાપણીનો યોગ્ય સમય.
ઉપાડેલા છોડને 2–3 દિવસ સૂર્યપ્રકાશમાં વાળવું.
48% થી 50%
మే నుండి జూలై వరకు
నవంబర్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు
(ప్రాంతీయ వాతావరణం మరియు నీటి లభ్యతను అనుసరించి)
60 నుండి 70 కిలోలు
మొదట ఎకరంలో లోతైన కలపడం చేయాలి.
తరువాత 2–3 వఖరింగ్ చేసి భూసేతును పొడి, మృదువుగా తయారుచేయాలి.
పొలం సమతలంగా ఉంచి నీరు నిల్వ కాకుండా సరిగా కాలువలు పెట్టాలి.
ఓలావు నిల్వ ఉండేందుకు పల్లె/బండెల రూపకల్పన చేయాలి.
వరుసల మధ్య దూరం: 1.5 నుండి 2 అడుగులు
చెట్ల మధ్య దూరం: 4 నుండి 5 అంగుళాలు
పూడ్చే లోతు: 5–6 సెం.మీ
100 నుండి 110 రోజులు
ఆకు రంగు
ముదురు ఆకుపచ్చ
పొట్టు (పాడ్) రంగు
లైట్ యెల్లో (తేలికపాటి పసుపు)
విత్తనం (గింజ) రంగు
లైట్ పింక్ (తేలికపాటి గులాబి)
ఒక పొట్టలో గింజలు
2 గింజలు
మొక్క ఎత్తు
16 నుండి 22 అంగుళాలు
విత్తనాలను థైరమ్, కార్బెండాజిమ్ లేదా తగిన ఫంగిసైడ్తో శుద్ధి చేయాలి.
జీవ ఎరువులు: రైజోబియం + PSB కల్చర్ వాడితే వేర్లపై గట్టిగా నోడ్యూల్స్ ఏర్పడి పోషకాలు ఎక్కువగా శోషించబడతాయి.
N : P : K = 10 : 20 : 10 కిలోలు/ఎకరం
భూమి సిద్ధం సమయంలో 2–3 టన్నుల పశువుల ఎరువు/ఎకరం వేయాలి.
పుష్ప సమయానికి జిప్సం 200 కిలోలు/ఎకరం వేయడం వల్ల పొట్టలు నిండుగా మరియు గింజలు మంచి నాణ్యతతో ఉంటాయి.
అవసరాన్ని అనుసరించి నీరు పట్టాలి.
ముఖ్య దశలలో నీరు అత్యవసరం:
మొలకశాఖ
పుష్ప దశ
పాడ్ ఫిల్లింగ్ (పొట్టు నిండే దశ)
పొలంలో నీరు ఆగిపోకుండా జాగ్రత్త.
విత్తిన 30–35 రోజుల్లో ఒకసారి చేతితో లేదా తగిన మందల నివారణ మందులతో నియంత్రణ చేయాలి.
ICAR ఆమోదించిన ప్రీ-ఎమర్జెన్స్ లేదా పోస్ట్-ఎమర్జెన్స్ వీడిసైడ్స్ ఉపయోగించవచ్చు.
ప్రధాన వ్యాధులు
టిక్కా వ్యాధి
కాలర్ రాట్
స్టెమ్ రాట్
నియంత్రణ: సూచించిన ఫంగిసైడ్లను దశలవారీగా పిచికారీ చేయాలి.
ప్రధాన పురుగులు
లీఫ్ మైనర్
వైట్ ఫ్లై
ఆఫిడ్స్
నియంత్రణ: అవసరాన్ని అనుసరించి ఇన్సెక్టిసైడ్స్ లేదా బయో–కంట్రోల్ పద్ధతులు అనుసరించాలి.
ఆకులు పసుపు రంగులో మారడం ప్రారంభమైతే, పొట్లపై రేటికులేషన్ (జాలి) స్పష్టంగా కనిపిస్తే కోత సమయం.
కోసిన మొక్కలను 2–3 రోజులు ఎండలో పూర్తిగా ఎండబెట్టాలి.
48% నుండి 50%
Plot No. 8,9,10,11, Shreenathji Industrial Estate, Near Kuvadva G.I.D.C, N.H 8-B Kuvadva-360023, Dist Rajkot (Gujrat) India
