Warm and moderately dry climate is ideal.
Good sunlight and moderate temperature support better pod formation.
Well-drained sandy loam or loam soils are suitable.
Soil pH between 6.5 and 7.5 is ideal.
The field should be level and free from weeds.
Carry out 1–2 deep ploughings to obtain a fine tilth.
Level the field properly using a board or blade.
Apply 1–1.5 tons/acre well-decomposed FYM during final land preparation.
May to July (Kharif season)
60 to 70 kg per acre
Treat seeds with Rhizobium + PSB culture.
Use recommended fungicides (Thiram/Captan) before sowing to prevent seed-borne diseases.
Row spacing: 12–15 inches
Plant spacing: 4–6 inches
Sowing depth: 2–2.5 inches
Line sowing ensures better aeration and intercultural operations.
115 to 120 days
Leaf colour: Green
Pod colour: Light yellow
Kernel colour: Light pink
Seeds per pod: 2
Plant height: 18 to 25 inches
Apply recommended basal dose of NPK based on soil testing.
Gypsum application at pegging stage improves pod filling.
Micronutrients like Boron and Zinc may be applied if deficient.
Provide light irrigation after germination.
Critical irrigation stages: flowering, pegging, and pod formation.
Avoid waterlogging at all stages.
Use pre-emergence herbicides as recommended by ICAR.
Manual or mechanical weeding at 25–30 days after sowing.
Mulching can help suppress weeds and conserve moisture.
ICAR-IPM Practices:
Use pheromone traps and yellow sticky traps.
Manage leaf eaters, thrips, and stem borers using recommended bioagents or pesticides.
Apply suitable fungicides to control early leaf spot, late leaf spot, and rust.
Avoid excess irrigation to reduce disease incidence.
Harvest when leaves turn yellow and pod veins become clear.
Uproot the plants and sun-dry for 3–4 days.
Thresh after proper drying.
Clean, grade, and store kernels in moisture-free conditions.
Ensure moisture content is below safe storage level.
Use aerated gunny bags or ICAR-recommended storage methods.
Keep storage area dry and free from pests.
गर्म तथा शुष्क जलवायु उपयुक्त।
अच्छी धूप और मध्यम तापमान आवश्यक।
अच्छी जलनिकास वाली रेतीली-दोमट या दोमट भूमि उपयुक्त।
मिट्टी का pH 6.5 से 7.5 आदर्श।
खेत समतल और खरपतवार मुक्त होना चाहिए।
1–2 बार गहरी जुताई कर खेत को भुरभुरा बनाएं।
पाटा चलाकर खेत समतल करें।
कार्बनिक खाद (FYM) 1–1.5 टन/एकड़ अंतिम जुताई में मिलाएं।
मई से जुलाई (खरीफ मौसम)
60 से 70 किलोग्राम प्रति एकड़
राइजोबियम + पीएसबी कल्चर से बीज उपचार करें।
फफूंदनाशी (थायरम/कैप्टान) की अनुशंसित मात्रा का उपयोग करें।
कतार से कतार दूरी: 12–15 इंच
पौधे से पौधा दूरी: 4–6 इंच
बुवाई की गहराई: 2–2.5 इंच
115 से 120 दिन (परिपक्वता अवधि)
पत्ती का रंग: हरा
फली का रंग: हल्का पीला
दाने का रंग: हल्का गुलाबी
प्रति फली दाने: 2
पौधे की ऊँचाई: 18 से 25 इंच
नाइट्रोजन – कम मात्रा (स्टार्टर डोज)
फॉस्फोरस एवं पोटाश – मिट्टी परीक्षण अनुसार
जिप्सम – फली बनने के समय उपयोगी
बोरॉन एवं अन्य सूक्ष्म पोषक तत्व आवश्यकता अनुसार दें।
अंकुरण के बाद हल्की सिंचाई।
फली बनने की अवस्था में सिंचाई सबसे महत्वपूर्ण।
जलभराव न होने दें।
बुवाई के बाद प्री-इमर्जेंस खरपतवारनाशी (ICAR अनुशंसित) का उपयोग।
25–30 दिन पर हाथ/यांत्रिक निराई।
ICAR अनुशंसित IPM तकनीकें–
तना छेदक, पत्ता खाने वाले कीट, थ्रिप्स आदि का जैविक एवं रसायनिक नियंत्रण।
रोग नियंत्रण हेतु उचित फफूंदनाशी का स्प्रे।
पीला चिपकने वाला ट्रैप, फेरोमोन ट्रैप का उपयोग।
पत्तियाँ पीली होने पर और फली पर जाली साफ दिखने पर कटाई।
जमीन में से पौधे निकालकर 3–4 दिन धूप में सुखाएँ।
अच्छी तरह सूखने पर मड़ाई करें और दानों को साफ कर भंडारण करें।
पूरी तरह सूखे दाने ही संग्रह करें।
नमी 8% से कम रखें।
चालू या कृषि–अनुशंसित भंडारण विधियाँ अपनाएँ।
ગરમ અને મધ્યમ સુકા હવામાનમાં પાક સારી રીતે વિકસે છે.
પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ અને સંતુલિત તાપમાન કળી અને ફળિયાંની રચનાને અનુકૂળ છે.
સારી ડ્રેનેજ ધરાવતી રેતળી, દોઈમી અથવા ભરૂજ જમીન યોગ્ય.
જમીનનો pH 6.5 થી 7.5 વચ્ચે આદર્શ.
નિંદામુક્ત અને સમતળ જમીન રાખવી.
1–2 ઊંડી ખેડાણ કરી બારીક ભુસકું તૈયાર કરવું.
છેલ્લી ખેડાણ સમયે 1 થી 1.5 ટન/એકર સારી સડી ગયેલી ખાતર (FYM) ઉમેરવી.
જમીન સમતળ કરવા લાકડાનું પાટિયું/પટ્ટો વાપરવો.
મે થી જુલાઈ (ખરીફ સીઝન)
પ્રતિ એકર 60 થી 70 કિ.ગ્રા.
બીજને રાઇઝોબિયમ + PSB કલ્ચરથી શોદન કરવું.
બીજજન્ય રોગો માટે સુપરિશિત ફૂગનાશક (થિરમ/કૅપ્ટન) વડે બીજ ઉપચાર કરવો.
લાઇન વાવણી કરવામાં આવે.
કતાર અંતર: 12–15 ઇંચ
છોડ અંતર: 4–6 ઇંચ
વાવણી ઊંડાઈ: 2–2.5 ઇંચ
115 થી 120 દિવસ
પાનનો રંગ: લીલો
શીંગ/ફળિયાનો રંગ: લાઈટ પીળો
દાણા રંગ: લાઈટ પિંક
પ્રતિ શીંગ દાણા: 2
છોડની ઊંચાઈ: 18 થી 25 ઇંચ
જમીન પરીક્ષણ આધારે NPK ની માત્રા આપવી.
પેગિંગ સ્ટેજે જિપ્સમનો ઉપયોગ કરવાથી ફળિયાં સારી રીતે ભરાય છે.
બોરોન, ઝીંક જેવા સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોની ઉણપ હોય તો પૂરવઠો કરવો.
ઉગાવ થયા પછી હળવી સિંચાઈ આપવી.
મહત્વના સિંચાઈ તબક્કા: ફૂલ આવવા, પેગિંગ, અને ફળિયાં ભરાવાની અવસ્થા.
પાણી ભરાઈ રહે તે ટાળવું.
ICAR અનુસૂચિત પ્રીઇમર્જન્સી હર્બિસાઈડ વાપરવા.
25–30 દિવસ પછી હાથે કે સાધનથી નીંદણ કરવું.
મલ્ચિંગ કરવાથી ભેજ જળવાય અને નીંદણ ઓછું થાય.
ICAR-IPM પદ્ધતિઓ:
ફેરોમોન ટ્રેપ, યેલો સ્ટિકી ટ્રેપ લગાવવું.
પાનખાવ જીવાત, થ્રીપ્સ, સ્ટેમ બોરર નિયંત્રણ માટે બાયોકન્ટ્રોલ એજન્ટ અથવા સુપરિશિત દવાઓ વાપરવી.
આરંભિક અને અંતિમ પર્ણદાગ રોગ તથા રસ્ટ નિયંત્રણ માટે યોગ્ય ફૂગનાશકનો છંટકાવ.
અતિ સિંચાઈ ટાળવી જેથી રોગનો પ્રસર ન થાય.
પાન પીળા પડે અને ફળિયાંની નસો સ્પષ્ટ થાય ત્યારે કટાઈ કરવી.
છોડ ઉપાડી 3–4 દિવસ સૂર્યપ્રકાશમાં સુકવવા.
સારી રીતે સુકાયા પછી થ્રેશિંગ કરવું.
દાણા સાફ કરી ગ્રેડ કરીને સૂકા અને હવાયુક્ત સ્થાન પર રાખવા.
દાણામાં ભેજ સલામત સ્તર સુધી ઘટાડવો.
ICAR સૂચિત સંગ્રહ પદ્ધતિઓ અથવા સારી ગુણવત્તાવાળા ગણી બેગનો ઉપયોગ કરવો.
સંગ્રહસ્થાન સુકું અને જીવાતમુક્ત રાખવું.
उबदार व मध्यम कोरडे हवामान मूंगफलीस अनुकूल.
पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळाल्यास शेंगा योग्य प्रकारे भरतात.
चांगली निचरा होणारी वालुकामय-दोमट किंवा दोमट माती सर्वोत्तम.
मातीचा pH 6.5 ते 7.5 दरम्यान योग्य.
शेत तणमुक्त व समतल असावे.
1–2 खोल नांगरट करून बारीक भुसभुशीत पाळ तयार करावी.
शेवटच्या कुळवणीवेळी 1 ते 1.5 टन/एकर चांगले कुजलेले शेणखत द्यावे.
पाण्याचा निचरा योग्य राहील अशी आखणी करावी.
मे ते जुलै (खरीप हंगाम)
60 ते 70 किलो प्रति एकर
बियाण्यांवर रायझोबियम + PSB कल्चर लावावे.
बुरशीजन्य रोग टाळण्यासाठी थायरीम/कॅप्टन सारख्या शिफारस केलेल्या बुरशीनाशकांनी प्रक्रिया करावी.
ओळींमधील अंतर: 12–15 इंच
झाडांमधील अंतर: 4–6 इंच
पेरणीची खोली: 2–2.5 इंच
ओळ पद्धतीने पेरणी केल्यास तण नियंत्रण व आंतरमशागत सोपी होते.
115 ते 120 दिवस
पानांचा रंग: हिरवा
शेंगांचा रंग: फिकट पिवळा
दाण्यांचा रंग: फिकट गुलाबी
एका शेंगेत दाणे: 2
झाडाची उंची: 18 ते 25 इंच
माती चाचणीवर आधारित NPK खतांचे प्रमाण द्यावे.
पेगिंग (शेंगा धरू लागण्याच्या) अवस्थेत जिप्सम देणे फायदेशीर.
झिंक व बोरॉनची कमतरता असल्यास सूक्ष्मअन्नद्रव्यांची फवारणी करावी.
उगवणीनंतर हलके सिंचन द्यावे.
प्रमुख सिंचनाच्या अवस्था: फुले येणे, पेगिंग, शेंगा भरणे.
पाण्याचे साचणे टाळावे.
ICAR शिफारस केलेली पूर्व-अंकुरण तणनाशके वापरावीत.
पेरणीनंतर 25–30 दिवसांनी आंतरमशागत/निंदणी करावी.
मळणी/आच्छादन केल्यास तण कमी येते व ओलावा टिकतो.
फेरोमोन ट्रॅप व पिवळे चिकट सापळे लावावेत.
पान कुरतडणाऱ्या अळी, थ्रिप्स व काडी छेदक नियंत्रित करण्यासाठी जैविक/रासायनिक उपायांचा वापर.
पानांवरील करपा, गंज इत्यादी रोगांसाठी योग्य बुरशीनाशकांची फवारणी.
अतिसिंचन टाळल्यास रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.
पाने पिवळी पडणे व शेंगांवरील जाळी स्पष्ट दिसू लागल्यावर काढणी करावी.
झाडे उपटून 3–4 दिवस उन्हात वाळवावीत.
दाणे वेगळे करून स्वच्छ, कोरडे व हवादार ठिकाणी साठवावेत.
दाण्यांतील आर्द्रता कमी करून सुरक्षित पातळीवर आणावी.
गोणी किंवा ICAR शिफारस केलेल्या साठवण पद्धती वापराव्यात.
गोदाम कोरडे, स्वच्छ व कीडमुक्त ठेवावे.
మోస్తరు వేడి, తక్కువ తేమ ఉన్న వాతావరణం అనుకూలం.
మంచి సూర్యకాంతి, సగటు ఉష్ణోగ్రత ప్యాగింగ్ మరియు పొడ్ల ఏర్పాటుకు సహాయపడతాయి.
సాండ్–లోమ్ లేదా లోమ్ నేలలు అనుకూలం.
నేల pH 6.5 నుండి 7.5 మధ్య ideally ఉంటుంది.
నీరు నిల్వ కాకుండా బాగా డ్రెయిన్ అయ్యే నేల కావాలి.
1–2 సార్లు లోతుగా దున్నాలి.
చివరి దున్నినపుడు FYM (ఫార్మ్ యార్డ్ మేన్యూర్) 1–1.5 టన్నులు/ఎకరానికి వేయాలి.
పొలం సరిగా స్తరీకరించాలి.
మే నుండి జూలై (ఖరీఫ్ సీజన్)
60 నుండి 70 కిలోల/ఎకరం
విత్తనాలకు రైజోబియం + PSB కల్చర్ తో శుద్ధి చేయాలి.
థిరామ్/కాప్టాన్ వంటి ఫంగిసైడ్లతో విత్తన శుద్ధి చేయడం మంచిది.
వరుసల మధ్య దూరం: 12–15 ఇంచులు
మొక్కల మధ్య దూరం: 4–6 ఇంచులు
విత్తే లోతు: 2–2.5 ఇంచులు
లైన్ సోయింగ్ నిర్వహణకు అనుకూలం.
115 నుండి 120 రోజులు (పూర్తి పెరుగుదల)
ఆకుల రంగు: ఆకుపచ్చ
పొట్లాల రంగు: లైట్ యెల్లో
గింజల రంగు: లైట్ పింక్
ఒక పొడ్లో విత్తనాలు: 2
మొక్కల ఎత్తు: 18 నుండి 25 ఇంచులు
నేల పరీక్ష ఆధారంగా NPK ఎరువులు వేయాలి.
ప్యాగింగ్ సమయంలో జిప్సం వేయడం పొడ్ల నిండి పెరుగుదలకు సహాయపడుతుంది.
బోరోన్, జింక్ వంటి మైక్రోన్యూట్రియెంట్స్ లోపం ఉంటే వేయాలి.
మొలక వచ్చిన తర్వాత తేలికపాటి నీరు ఇవ్వాలి.
ముఖ్య దశలు: పుష్పించే దశ, ప్యాగింగ్ దశ, పొడ్లు ఏర్పడే దశ.
నీరు నిల్వ కాకుండా చూడాలి.
ప్రీ-ఎమర్జెన్స్ హెర్బిసైడ్ వాడటం మంచిది.
25–30 రోజులకు కలుపు తీసివేత చేయాలి.
మల్చింగ్ చేయడం తేమను నిల్వ చేస్తుంది, కలుపు తగ్గిస్తుంది.
ICAR-IPM పద్ధతులు:
పీరమోన్ ట్రాప్స్, యెల్లో స్టికీ ట్రాప్స్ వాడాలి.
లీఫ్ ఈటర్స్, థ్రిప్స్, స్టెమ్ బోరర్స్ నియంత్రణకు సూచించిన బయో–ఏజెంట్స్ లేదా పురుగుమందులు వాడాలి.
ఎర్లీ లీఫ్ స్పాట్, లేట్ లీఫ్ స్పాట్, రస్ట్ నియంత్రణకు ICAR సూచించిన ఫంగిసైడ్లు ఉపయోగించాలి.
అధిక నీరు ఇవ్వడం వల్ల రోగాలు పెరుగుతాయి; జాగ్రత్తగా నీటి నిర్వహణ చేయాలి.
ఆకులు పసుపు రంగులోకి మారినప్పుడు కోతకు సిద్ధం.
మొక్కలను పీకి 3–4 రోజులు ఎండలో ఆరబెట్టాలి.
పూర్తిగా ఆరిన తర్వాత తొలగింపు (థ్రెషింగ్) చేయాలి.
గింజలను శుభ్రపరచి, గ్రేడింగ్ చేసి నిల్వ చేయాలి.
తగినంతగా ఎండిన తర్వాత మాత్రమే నిల్వ చేయాలి.
గన్నెం సంచుల్లో లేదా ICAR సూచించిన విధానాల్లో భద్రపరచాలి.
నిల్వ గది ఎల్లప్పుడూ పొడి, గాలి సులువుగా ఆడేలా ఉండాలి.
Plot No. 8,9,10,11, Shreenathji Industrial Estate, Near Kuvadva G.I.D.C, N.H 8-B Kuvadva-360023, Dist Rajkot (Gujrat) India
