Well-drained sandy loam to loamy soil is ideal.
Soil pH should be between 6.0–7.5.
Avoid heavy clay soils where water stagnation occurs.
Field should be free from disease-infected crop residues.
One deep ploughing followed by 2–3 harrowings.
Prepare a fine seedbed with proper tilth.
Apply 15–20 tons/acre of well-decomposed FYM during final harrowing.
Kharif: May to July
Rabi: November to February
Timely sowing ensures better crop growth and reduces pest/disease incidence.
60–65 kg per acre
Maturity: 90–100 days
Leaf colour: Light green
Pod colour: Light yellow
Kernel colour: Pink
Grains per pod: 2–3
Plant height: 12–15 inches
Oil content: 48–50%
Row to row: 12–18 inches
Plant to plant: 4–6 inches
Seed depth: 1.5–2 inches
(A) Fungicide Treatment
Treat seeds with Thiram/Captan @ 3 g/kg seed
(B) Biofertilizer
Rhizobium + PSB culture @ 25–30 g/kg seed
(C) Insecticide (for termite-prone areas)
Light treatment with Chlorpyriphos 20 EC
Recommended dose per acre:
Nitrogen (N): 8–10 kg
Phosphorus (P₂O₅): 16–20 kg
Potash (K₂O): 12–15 kg
Gypsum
Apply 200–250 kg/acre at 35–40 days after sowing
Essential for peg formation and kernel development
Sulphur
20 kg/acre for better oil synthesis
Micronutrients
Zinc sulphate @ 10 kg/acre once in 2–3 years
Boron @ 1 kg/acre improves kernel quality
Provide light irrigation after sowing if soil is dry.
Critical irrigation stages:
Flowering stage
Peg formation
Pod development
Kharif: mostly rain-fed
Rabi: 5–7 irrigations depending on soil type
Chemical Control
Pre-emergence: Pendimethalin 30 EC @ 1 litre/acre
Post-emergence: Imazethapyr @ 80–100 ml/acre (20–25 DAS)
Mechanical Control
First interculture 20–25 DAS
Second interculture 35–40 DAS
(A) Leaf-eating caterpillar / Pod borer
Chlorantraniliprole 18.5 SC @ 60–80 ml/acre
Or Spinosad @ 70–80 ml/acre
(B) Whitefly / Jassids
Dinotefuran 20 SG @ 25–30 g/acre
Neem extract (1500 ppm) spray for early infestation
(C) Termites
Chlorpyriphos 20 EC @ 2.5–3 ml/litre of water
(A) Tikka (Leaf spot)
Hexaconazole or Mancozeb @ 400–500 g/acre
Two sprays at 20–25 day intervals
(B) Root Rot / Stem Rot
Mandatory seed treatment
Avoid waterlogging at any stage
Pods show netted pattern on shell
Plants can be pulled easily
Kernels fully developed and firm
Harvest 90–100 days after sowing depending on crop maturity
Dry pods under sunlight for 3–4 days
Reduce moisture to 8–9% before storage
Use airtight gunny bags with neem leaves or safe pest-repellent pouches
Store in a cool, dry, well-ventilated place
अच्छी जल निकास वाली बलुई-दोमट (Sandy Loam) मिट्टी सर्वश्रेष्ठ रहती है।
pH 6.0 – 7.5 आदर्श।
भारी मिट्टी (काली कपासी) में जलभराव से बचें।
पिछली फसल के अवशेष बिना पूरी तरह सड़ाए न छोड़ें।
पहली जुताई गहरी करवाएं ताकि कीट-अंडे व खरपतवार नष्ट हों।
दूसरी व तीसरी जुताई हल्की दें और पाटा लगाकर भुरभुरी मिट्टी तैयार करें।
15–20 टन सड़ी गोबर की खाद/एकड़ अंतिम जुताई में मिलाएं।
खरीफ: मई से जुलाई
रबी: नवम्बर से फरवरी
नोट: अत्यधिक देर से बोई गई फसल पर कीट व रोग का दबाव अधिक रहता है।
60–65 किलोग्राम प्रति एकड़
परिपक्वता अवधि: 90–100 दिन
पत्ती का रंग: हल्का हरा
फली का रंग: हल्का पीला
दाना रंग: गुलाबी
प्रति फली दाने: 2–3
पौधे की ऊँचाई: 12–15 इंच
तेल प्रतिशत: 48–50%
पंक्ति से पंक्ति दूरी: 12–18 इंच
पौधे से पौधा दूरी: 4–6 इंच
गहराई 1.5–2 इंच रखें।
फंगीसाइड
थायरम / कैप्टान @ 3 ग्राम प्रति किलोग्राम बीज
राइजोबियम + PSB कल्चर
25–30 ग्राम प्रति किलोग्राम बीज
कीटनाशी (अगर क्षेत्र में दीमक समस्या हो)
क्लोरोपाइरीफॉस 20 EC से हल्का उपचार
प्रति एकड़ अनुशंसा:
नाइट्रोजन (N): 8–10 किग्रा
फॉस्फोरस (P₂O₅): 16–20 किग्रा
पोटाश (K₂O): 12–15 किग्रा
जिप्सम:
200–250 किलोग्राम/एकड़ 35–40 दिन पर टॉपड्रेसिंग
इससे दाना भराव और तेल प्रतिशत बेहतर होता है।
सल्फर:
20 किग्रा/एकड़ आवश्यक
बुआई के तुरंत बाद पहली सिंचाई हल्की दें।
중요한 सिंचाई चरण:
फूल आने पर
फलियाँ बनने पर
दाना भरने पर
रबी मौसम में 6–7 सिंचाई पर्याप्त।
खरीफ में वर्षा स्थिति के अनुसार सिंचाई न दें।
रासायनिक नियंत्रण:
प्री-इमर्जेंस: पेन्डिमेथालिन 30 EC @ 1 लीटर/एकड़
पोस्ट-इमर्जेंस: इमेजाथापीर @ 80–100 मिली/एकड़ (20–25 दिन पर)
यांत्रिक नियंत्रण:
20–25 दिन पर पहली गुड़ाई
35–40 दिन पर दूसरी गुड़ाई
(A) तना मक्खी / पत्ती खाने वाले कीट
क्लोरेंट्रानिलिप्रोल 18.5 SC @ 60–80 मिली/एकड़
या स्पाइनोसैड @ 70–80 मिली/एकड़
(B) सफेद मक्खी / जेसिड
डायनोतेफ्युरान 20 SG @ 25–30 ग्राम/एकड़
नीम आधारित 1500 PPM घोल का छिड़काव
(C) दीमक
क्लोरोपाइरीफॉस 20 EC @ 2.5–3 मि.ली./लीटर
(A) टिक्का रोग (Early & Late Leaf Spot)
हेक्साकोनाज़ोल / मैनकोजेब @ 400–500 ग्राम/एकड़
20–25 दिन के अंतराल पर दो छिड़काव
(B) गलन रोग
बीज उपचार अनिवार्य
पानी भराव न होने दें
फली पर जालीनुमा रंग स्पष्ट हो जाए
पौधे आसानी से उखड़ने लगें
दाने अंदर से टूटे नहीं
परिपक्वता 90–100 दिन पर प्राप्त
फली को 3–4 दिनों तक धूप में सुखाएं
नमी 8–9% होने पर भंडारण करें
बोरों में नीम की पत्तियाँ या फूड ग्रेड कीट-रोधी पाउच रखें
भंडारण स्थान सूखा एवं हवादार रखें
चांगला निचरा होणारी वालुकामय-दोमट (Sandy Loam) माती उत्तम.
pH 6.0 ते 7.5 आदर्श.
भारी, पाणी धारणा जास्त असलेल्या जमिनीत पेरणी टाळावी.
पूर्वीच्या रोगग्रस्त पिकांचे अवशेष पूर्ण कुजलेले असावेत.
पहिली खोल नांगरट करून माती उलथवून टाकावी.
2–3 कुळवाच्या फेऱ्या देऊन भुसभुशीत जमीन तयार करावी.
शेवटच्या कुळव्यात 15–20 टन शेणखत/एकर मिसळावे.
खरीप: मे ते जुलै
रब्बी: नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी
उशीरा लावलेली पिके कीड-रोगांना जास्त बळी पडतात.
60–65 कि.ग्रा. प्रति एकर
परिपक्वता: 90–100 दिवस
पानांचा रंग: फिकट हिरवा
शेंगांचा रंग: फिकट पिवळा
दाण्याचा रंग: गुलाबी
प्रति शेंग दाणे: 2–3
झाडाची उंची: 12–15 इंच
तेलाचे प्रमाण: 48–50%
ओळीतील अंतर: 12–18 इंच
झाडामधील अंतर: 4–6 इंच
पेरणीची खोली: 1.5–2 इंच
(A) बुरशीनाशक
(B) राइझोबियम + पीएसबी कल्चर
25–30 ग्रॅम/कि.ग्रा.
(C) कीडनाशक (दीमक असलेल्या भागात)
क्लोरोपायरीफॉस 20 EC ने हलकी प्रक्रिया
प्रति एकर शिफारस:
नायट्रोजन (N): 8–10 कि.ग्रा.
फॉस्फरस (P₂O₅): 16–20 कि.ग्रा.
पोटॅश (K₂O): 12–15 कि.ग्रा.
जिप्सम
35–40 दिवसांनी 200–250 कि.ग्रा./एकर टॉप ड्रेसिंग
दाणे भरण्यासाठी व तेल वाढीसाठी आवश्यक.
सल्फर
20 कि.ग्रा./एकर
पेरणीनंतर हलकी पाण्याची देणी.
महत्त्वाच्या पाणी देण्या:
फुलोऱ्यावर
शेंगा सेट होण्यावर
दाणे भरताना
खरीप: पावसावर आधारित
रब्बी: साधारण 6–7 पाणी पुरे
रासायनिक नियंत्रण
प्री-इमर्जन्स: पेन्डिमेथालिन 30 EC @ 1 लिटर/एकर
पोस्ट-इमर्जन्स: इमेजाथापीर @ 80–100 मिली/एकर (20–25 दिवसांनी)
यांत्रिक नियंत्रण
20–25 दिवसांनी पहिली कोळपणी
35–40 दिवसांनी दुसरी कोळपणी
(A) पर्णभक्षक अळी / शेंगा भक्षक कीड
क्लोरेंट्रानिलिप्रोल 18.5 SC @ 60–80 मिली/एकर
किंवा स्पायनोसेड @ 70–80 मिली/एकर
(B) पांढरी माशी / जेसिड
डायनोतेफ्युरान 20 SG @ 25–30 ग्रॅम/एकर
1500 PPM नीम अर्क फवारणी
(C) दीमक
क्लोरोपायरीफॉस 20 EC @ 2.5–3 मिली/लिटर पाणी
(A) टिक्का रोग
हेक्साकोनाझोल / मॅन्कोझेब @ 400–500 ग्रॅम/एकर
20–25 दिवसांच्या अंतराने 2 फवारण्या
(B) मुळकुज / गलन रोग
बीज प्रक्रिया अनिवार्य
पाणी साचू देऊ नये
शेंगांवर जाळीसारखा रंग दिसू लागणे
झाड सहज उपटता येणे
दाणे पूर्ण भरलेले व गळत नाहीत
परिपक्वता 90–100 दिवसांत
3–4 दिवस कडक उन्हात वाळवणे
शेंगांची आर्द्रता 8–9% झाल्यावर साठवणे
पोत्यात नीमाची पाने/फूड ग्रेड कीटकनाशक पाउच वापरावे
साठवणगृह कोरडे व हवेशीर असावे
સારી ડ્રેનેજવાળી રેતાળ-દોળમટ (Sandy Loam) જમીન યોગ્ય.
જમીનનું pH 6.0 થી 7.5 વચ્ચે શ્રેષ્ઠ.
પાણી ભરાઈ રહેતી ભારે જમીનમાં વાવણી ન કરવી.
ખેતર રોગગ્રસ્ત પાકના અવશેષોથી મુક્ત હોવું જોઈએ.
એક ઊંડી ખેડ કરીને મટી ઉથલી કરવી.
બાદમાં 2–3 કળિયાટ/રીટાવરની ફેરો કરીને ભુસ્તર ભુસ્તર બનાવવું.
અંતિમ ખેડ દરમ્યાન 15–20 ટન/એકર સડી ગયેલું ખાતર નાખવું.
ખરીફ: મે થી જુલાઈ
રબ્બી: નવેમ્બર થી ફેબ્રુઆરી
સમયસર વાવણી કરવાથી રોગ-કીડાનો પ્રકોપ ઓછો રહે છે.
60–65 કિલો પ્રતિ એકર
પાક સમયગાળો: 90–100 દિવસ
પાનનો રંગ: ફીકો લીલો
શીંગનો રંગ: ફીકો પીળો
દાણા/કર્ણેલનો રંગ: ગુલાબી
પ્રતિ શીંગ દાણા: 2–3
છોડની ઊંચાઈ: 12–15 ઈંચ
તેલ પ્રમાણ: 48–50%
ઓળ પરથી અંતર: 12–18 ઈંચ
છોડોથી અંતર: 4–6 ઈંચ
વાવણીની ઊંડાઈ: 1.5–2 ઈંચ
(A) ફૂગનાશક ઉપચાર
થિરમ/કેપ્ટાન @ 3 ગ્રામ/કિલો બીજ
(B) જૈવ ખાતર (Biofertilizer)
રાઈઝોબિયમ + પીએસબી @ 25–30 ગ્રામ/કિલો બીજ
(C) કીડનાશક (દીંમકવાળા વિસ્તારોમાં)
ક્લોરોપાયરિફોસ 20 EC નો હળવો ઉપચાર
પ્રતિ એકર ભલામણ મુજબ જથ્થો:
નાઈટ્રોજન (N): 8–10 કિ.ગ્રા.
ફોસ્ફરસ (P₂O₅): 16–20 કિ.ગ્રા.
પોટાશ (K₂O): 12–15 કિ.ગ્રા.
જિપ્સમ
વાવણી બાદ 35–40 દિવસે 200–250 કિ.ગ્રા./એકર
શીંગ સેટિંગ અને દાણા ભરાવ માટે જરૂરી.
ગંધક (Sulphur)
20 કિ.ગ્રા./એકર
સૂકી જમીનમાં વાવણી બાદ હળવી સિંચાઈ આપવી.
જરૂરી તબક્કાઓ:
ફૂલ આવે ત્યારે
પેગ બનતી વખતે
શીંગ વિકાસ દરમિયાન
ખરીફ: મોટા ભાગે વરસાદ આધારિત
રબ્બી: 5–7 સિંચાઈઓ
રાસાયણિક નિયંત્રણ
પ્રી-ઇમર્જન્સ: પેન્ડીમેઠાલિન 30 EC @ 1 લિટર/એકર
પોસ્ટ-ઇમર્જન્સ: ઇમેઝેથીપ્યર @ 80–100 મિલી/એકર (20–25 દિવસ પછી)
યાંત્રિક નિયંત્રણ:
20–25 દિવસે પ્રથમ નિંદણ
35–40 દિવસે બીજી નિંદણ
(A) પાનખાઉ અને શીંગભક્ષી ઈયળ
ક્લોરાન્ટ્રાનિલીપ્રોલ @ 60–80 મિલી/એકર
અથવા સ્પિનોસેડ @ 70–80 મિલી/એકર
(B) સફેદમાખી / જસીડ
ડાયનોતેફ્યુરાન @ 25–30 ગ્રામ/એકર
નીમ એક્સ્ટ્રેક્ટ 1500 ppm ફવારણી
(C) દીંમક (Termites)
ક્લોરોપાયરિફોસ 20 EC @ 2.5–3 મિલી/લિટર પાણી
(A) ટિકા રોગ
હેક્સાકોનાઝોલ અથવા મેનકોઝેબ @ 400–500 ગ્રામ/એકર
20–25 દિવસના અંતરે 2 ફવારણીઓ
(B) મૂળસડો / સ્ટેમ રોટ
બીજ ઉપચાર અનિવાર્ય
ખેતરમાં પાણી ભરાવ ન થવા દેવું
શીંગ પર જાળી જેવી નેટિંગ દેખાય
છોડ સરળતાથી જમીનમાંથી બહાર આવે
દાણા ભરેલા અને મજબૂત હોઈ
પાક સમય 90–100 દિવસ
3–4 દિવસ સૂર્યપ્રકાશમાં શીંગ સુકવવી.
ભેજ 8–9% થઈ જાય પછી જ સંગ્રહ કરવો.
યોગ્ય વેન્ટિલેશનવાળા ઠંડા-શુષ્ક સ્ટોરરૂમમાં રાખવું.
જ્યુટ બોરીમાં નીમની પાંદડીઓ અથવા સેફ પેસ્ટ કન્ટ્રોલ પાઉચ મૂકવા.
చక్కగా నీరు తేలిగ్గా వెళ్లిపోయే సాండి–లోమ్ లేదా లోమీ మట్టిలో పంట ఉత్తమంగా పెరుగుతుంది.
భూమి pH 6.0–7.5 మధ్య ఉండటం మంచిది.
నీరు నిల్వ ఉండే బరువైన నేలలో విత్తడం నివారించాలి.
మునుపటి పంట అవశేషాలు పూర్తిగా కుళ్లివుండాలి.
ఒక లోతైన దున్నక చేసి, నేలని సడలించాలి.
తర్వాత 2–3 కళ్లెం/కల్టివేటర్ ఫేర్లు ఇచ్చి మెత్తటి మట్టి తయారు చేయాలి.
చివరి దుక్కి సమయంలో 15–20 టన్నులు/ఎకరం పాడైపోయిన ఫార్మ్ యార్డ్ మాన్యూర్ కలపాలి.
ఖరీఫ్: మే – జూలై
రబీ: నవంబర్ – ఫిబ్రవరి
సమయానికి విత్తితే రోగాలు–పురుగుల ముప్పు తగ్గుతుంది.
60–65 కిలోలు/ఎకరం
పండుటకు రోజులు: 90–100 రోజులు
ఆకుల రంగు: లేత ఆకుపచ్చ
పొట్లాల రంగు: లేత పసుపు
గింజల రంగు: గులాబీ
ప్రతి పొట్లాలో గింజలు: 2–3
మొక్క ఎత్తు: 12–15 అంగుళాలు
నూనె శాతం: 48–50%
వరుసల మధ్య దూరం: 12–18 అంగుళాలు
మొక్కల మధ్య దూరం: 4–6 అంగుళాలు
విత్తే లోతు: 1.5–2 అంగుళాలు
(A) ఫంగిసైడ్
థైరమ్/కాప్టాన్ @ 3 గ్రాములు/కిలో విత్తనం
(B) బయో–ఫర్టిలైజర్
రైజోబియం + PSB @ 25–30 గ్రాములు/కిలో విత్తనం
(C) కీటక నివారణ (Termite ప్రాంతాల్లో)
క్లోరోపైరిఫాస్ 20 EC తో స్వల్ప శుద్ధి
ఎకరానికి సిఫార్సు చేయబడిన పరిమాణం:
నైట్రోజన్ (N): 8–10 kg
ఫాస్ఫరస్ (P₂O₅): 16–20 kg
పొటాష్ (K₂O): 12–15 kg
జిప్సమ్
విత్తిన 35–40 రోజుల తరువాత 200–250 kg/acre
పొట్లాలు ఏర్పడటానికి, గింజలు నిండటానికి అవసరం.
సల్పర్
20 kg/acre
సూక్ష్మ మూలకాలు
జింక్ సల్ఫేట్ @ 10 kg/acre (2–3 ఏళ్లకు ఒకసారి)
బోరాన్ @ 1 kg/acre
విత్తిన తర్వాత నేల పొడిగా ఉంటే తేలికపాటి నీటివ్వాలి.
అత్యవసర నీరు ఇవ్వాల్సిన దశలు:
పుష్పించే దశ
పెగ్ ఏర్పడే దశ
పొట్లాలు తయారయ్యే దశ
ఖరీఫ్: వర్షాధార
రబీ: 5–7 నీళ్లు అవసరం
రసాయన నియంత్రణ
Pre-emergence: పెండిమెథాలిన్ 30 EC @ 1 లీటర్/ఎకరం
Post-emergence: ఇమాజెథపియర్ @ 80–100 మి.లీ/ఎకరం (20–25 DAS)
యాంత్రిక నియంత్రణ
20–25 రోజులకు మొదటి కోళ్లడం
35–40 రోజులకు రెండో కోళ్లడం
(A) ఆకుతినే పురుగు / పొట్లాలు తినే పురుగు
క్లోరాంట్రానిలిప్రోల్ 18.5 SC @ 60–80 మి.లీ/ఎకరం
లేదా స్పినోసాడ్ @ 70–80 మి.లీ/ఎకరం
(B) తెల్లదోమ / జాసిడ్లు
డైనోటెఫ్యూరాన్ 20 SG @ 25–30 గ్రాములు/ఎకరం
1500 ppm నీం ఎక్స్ట్రాక్ట్ స్ప్రే
(C) తెల్ల పురుగు (Termites)
క్లోరోపైరిఫాస్ 20 EC @ 2.5–3 మి.లీ/లీటర్ నీరు
(A) టిక్కా రోగం
హెక్సాకోనాజోల్/మాంకోజెబ్ @ 400–500 గ్రాములు/ఎకరం
20–25 రోజుల వ్యత్యాసంలో రెండు స్ప్రేలు
(B) రూట్ రాట్ / స్టెమ్ రాట్
విత్తన శుద్ధి తప్పనిసరి
పొలంలో నీరు నిల్వ ఉండకుండా చూడాలి
పొట్లాలపై నెట్లా రేఖలు కనబడాలి
మొక్క నేల నుండి సులభంగా బయటకు రావాలి
గింజలు పుష్టిగా, బిగువుగా ఉండాలి
పండుటకు కావలసిన కాలం 90–100 రోజులు
పొట్లాలను 3–4 రోజులు ఎండలో ఎండబెట్టాలి.
తేమ *8–9%*కి తగ్గిన తర్వాత నిల్వ చేయాలి.
గాలిచలనం ఉన్న, చల్లటి డ్రై గోదాంలో నిల్వ చేయాలి.
బోరికొట్టెల్లో నిమ్మపెళ్ళు/సేఫ్ పెస్ట్ కంట్రోల్ ప్యాకెట్లు ఉపయోగించడం మంచిది.
Plot No. 8,9,10,11, Shreenathji Industrial Estate, Near Kuvadva G.I.D.C, N.H 8-B Kuvadva-360023, Dist Rajkot (Gujrat) India
